Terugblikkend vanuit 2026

Wat gebeurde er in…

In dit artikel een selectie van markante gebeurtenissen uit de geschiedenis van vakbond en arbeidersbeweging, met intervallen van steeds 10 jaar.

1856

• 21 februari: geboorte van Hendrik Berlage, architect van het gebouw van de ANDB, De Burcht, in Amsterdam. Meer weten…
• 17 november: geboorte van Willem Passtoors. Rooms-Katholiek vakbondspionier.
  Meer weten:

• Willem Passtoors (1856-1916), katholiek vakbondspionier
• ‘Keurig kwiek en katholiek’
• ‘Willem Passtoors’ in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland (BWSA)

1866

• 1 juni: oprichting Algemeene Nederlandsche Typografenbond (ANTB), eerste landelijke vakvereniging. Meer weten…
• 27 september: geboorte van Fred Petter, leider van Spoorwegvakbond ‘Eendracht maakt macht’. Meer weten…

1876

• 31 maart: geboorte van Piet Haazevoet, secretaris van het Bureau voor de Rooms-Katholieke Vakorganisatie. Meer weten…
•  7 augustus: geboorte van Sani Prijes, secretaris en redactrice van de Naaistersbond ‘Allen Een’. Meer weten…
• 1 oktober: oprichting Nederlandsch Werklieden Verbond “Patrimonium”, op Protestants-christelijke grondslag geleid door Klaas Kater. Meer weten…
• 7 november: geboorte van Piet Danz, metaalbewerker en voorzitter van de ANMB. Meer weten…
• 30 december: geboorte van Geert Sterringa, onderwijzer, vakbondsman, dirigent en verzetsstrijder. Meer weten…

1886

• 17 januari: oprichting van de IJzer- en Metaalbewerkersbond. Meer weten…
• 24 april: in het blad Recht voor Allen wordt Willem III voor “Koning Gorilla” uitgemaakt. Het levert uitgever Domela Nieuwenhuis een jaar gevangenisstraf wegens majesteitsschennis op. Meer weten…
• 1 mei: Haymarket-affaire. Bij een demonstratie van stakende arbeiders in Chicago vallen slachtoffers, onschuldigen worden ter dood veroordeeld. Het markeert de start van 1 mei als Dag van de Arbeid. Meer weten…
• 1 juli: Nederlandsche Vereeniging van Spoorwegambtenaren ‘Steeds Voorwaarts’ opgericht. Meer weten…
• 5 juli: overlijden van “de vader van het socialisme”, Hendrik Gerhard. Meer weten…

1896

• 4 april: de Federatieve Interconfessionele Twentsche Christelijke Katoenbewerkersbond Unitas wordt opgericht¹. Meer weten…
• 8 mei: algemene havenstaking in Rotterdam onder leiding van de Nieuwe Nederlandsche Bootwerkersbond (NNB). Meer weten…
• 3 juni: oprichting van de Roosjessnijdsters- en snijdersvereniging. Meer weten…
• 26 september: geboorte van Menzo ter Borch, eerste voorzitter van de Algemene Bedrijfsgroepen Centrale. Meer weten…

1906

• 1 januari: Het Nederlands Verbond van Vakverenigingen (NVV) gaat van start. Henri Polak (tevens voorzitter van de Diamantbewerkersbond) is de eerste voorzitter. Meer weten…
• 7 juli: de Nederlandse bisschoppen bepalen dat rooms-katholieken zich moeten organiseren in katholieke organisaties. Meer weten…²

1916

• 18 juni: grote landelijke demonstratie voor vrouwenkiesrecht in Amsterdam. Meer weten…
• Klaas Kruithof volgt Hendrik Diemer op als voorzitter van het CNV. Meer weten…

1926

• 20 februari: geboortedag August Biswamitre, Surinaams vakbondsbestuurder en politicus. Meer weten…
• 30 april tot 12 november: mijnstaking in Groot-Brittannië. Meer weten…
• 5 tot 12 mei: algemene staking in Groot-Brittannië ter ondersteuning van de mijnwerkers. Meer weten…
• 16 mei: geboortedag van Jan Lanser, de latere CNV-voorzitter. Meer weten…
• 1 oktober:  Alida de Jong pleit op het NVV congres voor meer aandacht voor vrouwen. Het resulteerde in de eerste aanzet tot het naoorlogse FNV Vrouwensecretariaat. Meer weten… en meer weten…
• 24 november: geboortedag van Jaap van de Scheur, lid van het Abva-bestuur en later voorzitter van AbvaKabo FNV. Meer weten…
• 19 december: oprichting Nederlandse Arbeiders Sportbond (NASB). Meer weten…

1936

• 26 september: De regering-Colijn laat in de crisisjaren (werkloosheid tegen de 20%) als laatste land de gouden standaard los. Meer weten…
• 29 mei. Geboortedag van Cyrill Daal, Surinaams vakbondsleider en een van de vijftien slachtoffers van de decembermoorden van het regime Bouterse. Meer weten…
• 17 juli: Begin van de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939). Communistische, anarchistische arbeiders uit Nederland vechten aan de zijde van de Republikeinen mee. Meer weten…

1946

Samen met 1947 het naoorlogse jaar met het hoogste aantal stakingsdagen. Daaronder politieke stakingen tegen het koloniale beleid in Indonesië en bijvoorbeeld tegen de zogeheten politionele acties- de dekolonisatieoorlog – in Nederlands-Indië en tegen het lossen van sinaasappelen uit het Spanje van Franco. Meer weten…

• 18-19 maart: Rotterdamse havenarbeiders weigeren een schip met sinaasappelen uit Spanje te lossen. Meer weten…³
• 4 april tot 3 juli: Zeelieden- en havenstaking in Rotterdam en Amsterdam. Meer weten…⁴
• 9 augustus: première van Joris Ivens’ documentaire ‘Indonesia calling’: Australische arbeiders blokkeren Nederlandse transporten van wapens en munitie. In zijn geheel te bekijken via YouTube.
• 24 september: door de CPN uitgeroepen staking tegen de uitzending van Nederlandse troepen naar Indonesië. Meer weten…
• 4 oktober: minister Beel (KVP) kondigt een loonstop af, de regering kiest voor een centraal geleide loonpolitiek, waarbij de drie erkende (‘bonafide’) vakcentrales CNV, KAB en NVV een adviserende rol is toebedeeld. Meer weten…

Zie ook de driedelige artikelenreeks van Tom Etty over de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd en de Nederlandse vakbeweging

1956

• 1 januari: Het NVV bestaat 50 jaar. Het is aanleiding voor de tweedelige film ‘Gouden oogst’.
  Bekijk de films…
• 12 oktober: Marga Klompé (KVP)wordt de eerste vrouwelijke minister in de Nederlandse regering. Zij wordt onder andere grondlegster van de Bijstandswet. Meer weten…
• 18 oktober.: Corry Tendeloo, PvdA-Tweede Kamerlid, overlijdt. Zij bewerkstelligde onder meer dat vrouwelijke ambtenaren die gingen trouwen niet meer automatisch werden ontslagen. Meer weten…

1966

Hoewel niet exact te dateren, is een van de belangrijke vakbondsgebeurtenissen uit 1966 de invoering van het zogenaamde ‘vakbondstientje’. Meer weten…

• 1 januari: het NVV viert zijn 60-jarig bestaan. Het is het laatste jubileum, want 10 jaar later gaat het NVV op in de FNV. Video bekijken…
• 1 januari: Wettelijk recht op vakantiegeld gerealiseerd. Meer weten…
• 1 januari: Twee onderwijsbonden fuseren tot de Algemene Bond van Onderwijzend Personeel (ABOP). Meer weten…
• 13 en 14 juni: Bouwvakkersoproer in Amsterdam. Meer weten…
• 1 augustus: Johan Stekelenburg begint zijn vakbondsloopbaan bij de Metaalbewerkersbond ANMB. Meer weten…⁵

1976

• 1 januari: de Federatie van NVV en NKV treedt in werking. Wim Kok is de eerste voorzitter, Wim Spit vicevoorzitter. Meer weten…
• Nederland start met normeren van gevaarlijke stoffen (‘grenswaardenstelsel’). Meer weten…
• Ad Verhoeven, later voorzitter van vakcentrale MHP, begint zijn vakbondsloopbaan bij vakbond De Unie. Meer weten…

1986

Een jaar van acties en stakingen bij de Sociale Werkvoorziening, de brandweer, in de zuivel, bij Akzo, bij Stolk in Berkel Rodenrijs.
In dit jaar wordt ook het verbod op nachtarbeid voor vrouwen, zoals vastgelegd in de Arbeidswet 1919, opgeheven.

• 10 april: Vereniging van Nederlandse Katholieke Vrouwen (VNKV) verbreekt de band met de vakbeweging. Meer weten…
• 30 mei: hoewel nog steeds niet formeel bij wet geregeld, erkent Nederland met een arrest van de Hoge Raad de facto het stakingsrecht. Meer weten…
• 27 september: Henk Hofstede volgt Harm van der Meulen op als CNV-voorzitter. Meer weten…
• 22 oktober: 10.000 mensen op vakbondsmanifestatie in Den Haag tegen bezuinigingen van minister Brinkman op buurt- en clubhuiswerk. Meer weten…

1996

• 1 januari: de nieuwe Arbeidstijdenwet vervangt de Arbeidswet 1919 en een aantal andere wetten. Meer weten…
• 1 januari: privatisering pensioenfonds ABP (voor overheids- en onderwijsmedewerkers). Meer weten…
• februari: geboorte van het Flexakkoord, ook wel ‘Akkoord van Haarlem’ of ‘keukentafelakkoord’ genoemd. Meer weten…
• 19 september. Overheids- en zorgvakbond CFO dreigt uit CNV te stappen. De crisis wordt bezworen. Meer weten…

Eind 1996 heft de Vrouwenbond CNV zich op en wordt opgevolgd door een secretariaat voor mensen die vrijwilligerswerk doen. Meer weten…

2006

• 1 januari: de FNV viert, als opvolger van het NVV, zijn 100-jarig bestaan. Meer weten…
• 1 januari: nieuwe Zorgverzekeringswet wordt van kracht. Meer weten…
• 1 januari: Voltooiing van het gefaseerd afschaffen van VUT-regeling voor vervroegd uittreden/ prepensioen. Meer weten…
• 1 november: fusie van IVVV (150 miljoen leden) en WVA (25 miljoen) tot het Internationaal Verbond van Vakverenigingen (IVV). Meer weten…

2016

• 26 augustus: in hoger beroep handhaaft het Gerechtshof Amsterdam het eerder uitgesproken stakingsverbod voor KLM Grondpersoneel. Meer weten…
• 15 september: na 3 weken komt een einde aan een soms heftige algemene staking op Curaçao. Meer weten…

¹ Dit is de in publicaties genoemde, maar niet historisch vaststaande “oprichtingsdatum’.
² Blz. 35
³ Arnhemsche courant 19-03-1946
⁴ Zie ook: Economisch en Sociaal-historisch Jaarboek 1977 – vanaf blz.242. En: B. Reinalda, De Rotterdamse haven- en zeeliedenstakingen in 1945 en 1946, in: Te Elfder Ure 14, 1973, pp. 855, 856
⁵ Blz. 23