Het geheugen van de vakbeweging

Menzo ter Borch 1896-1981

Eerste voorzitter Algemene Bedrijfsgroepen Centrale

Menzo ter Borch werd in 1896 in de gemeente Borger geboren in een groot arbeidersgezin met 11 kinderen. Hij verloor in 1918 zijn ouders aan de Spaanse griep. De jongste kinderen werden deels ondergebracht bij de oudsten en deels bij andere familie. Op 20 december 1919 trouwt hij met Jantje Deuze, geboren te Borger op 16 oktober 1898.

Menzo ter Borch, voor en na het concentratiekampMenzo ter Borch, voor en na het concentratiekamp

Ter Borch werkte inmiddels als glasblazer bij de glasfabriek in Nieuw Buinen. Hij werd actief kaderlid en propagandist bij de Nederlandse Vereeniging van Fabrieksarbeiders, opgericht te Veendam door Roel Stenhuis in opdracht van het bestuur van het NVV. Ter Borch was ook politiek actief en werd als één van eerste en jongste SDAP’ers gekozen in de gemeenteraad van Stadskanaal.
In 1931 wordt hij bezoldigd bestuurder bij de fabrieksarbeiderbond en verhuist hij met zijn gezin naar de Oppenheimstraat in de stad Groningen. Ter Borch wordt bij de gemeenteraadsverkiezingen van Groningen in 1932 namens de SDAP net niet verkozen, wel treedt hij tussentijds toe tot de raad. In 1936 en 1939 wordt hij herkozen.
Hij doet in de eerste dagen van de oorlog samen met zijn gezin en enkele collega’s een vergeefse poging via Scheveningen het land te verlaten. Volgens het Nieuwsblad van het Noorden van dinsdag 25 juni 1940, dus tijdens het begin van de Duitse bezetting volgt hij F.J. Schaper, zoon van J.H. Schaper op in de Provinciale Staten van Groningen. Schaper stapt formeel op vanwege studieredenen. Hij zal als gijzelaar in Vught terechtkomen en na de oorlog als een van de eerste seksuologen in Nederland een gevierd wetenschapper worden.
De Groninger gemeenteraad en de Provinciale Staten worden in augustus 1941 opgeheven in opdracht van de Duitse bezetter. Ter Borch zegt in het najaar van 1941 zijn baan bij de fabrieksarbeiderbond op, omdat de leiding van deze bond in NSB-handen is gevallen. Dit kan als een anti-Duitse gezindheid gezien worden. Voor velen is dit het moment om een streep onder hun lidmaatschap van de bond te zetten.
Ter Borch wordt in 1942 door de bezetter gearresteerd en komt na een gevangenschap te Groningen terecht in het kamp Amersfoort en daarna in het kamp Vught. In 1943 wordt hij onverwacht vrijgelaten. Zonder middelen van bestaan keert hij terug naar Stadskanaal en gaat weer bij de glasblazerij aan het werk om in zijn onderhoud voor hem en zijn familie te zorgen. 
Op 29 oktober 1945  gaat de gemeenteraad van Groningen onder leiding van de liberaal Cort van der Linden weer van start, Menzo ter Borch doet mee in deze zogenoemde ‘noodraad’. Niet alle raadsleden zijn teruggekomen uit de oorlog. Van de zittende leden in 1940 zijn S.H. Aptroot, J.F.S. Domela Nieuwenhuis en D. Wolters door de Duitse bezetters gedood. D.Wolters was oud-kaderlid van de Centrale Transportarbeidersbond.
In 1945 blijkt volgens een artikel in Het Vrije Volk van 26 april dat er volop gewerkt wordt aan de wederopbouw van de organisatie van het NVV en dat Ter Borch daarbij betrokken is. In 1946 wordt hij gekozen in het bondsbestuur van de fabrieksarbeidersbond. Hij moet dan verhuizen naar Apeldoorn en woont later als voorzitter van de bond in Amsterdam. In 1950 gaat de Nederlandse Vereeniging van Fabrieksarbeiders verder onder de nieuwe naam Algemene Bedrijfsgroepen Centrale. Menzo ter Borch wordt voorzitter en blijft dat tot zijn pensionering in 1962. Hij blijft tot op hoge leeftijd een actief NVV- en PvdA-lid en overlijdt in 1981 te Amsterdam.       
Peter de Wekker
september 2013