Willem Jelle Berg blikt terug op een bewogen CNV-vakbondsloopbaan

‘Bij pensioen komen alle elementen van arbeidsvoorwaarden bij elkaar’

ChatGPT omschreef Willem Jelle Berg voor zijn 24-jarige nicht onlangs als volgt: “Hij is een vooraanstaande Nederlandse vakbondsbestuurder, vooral bekend door zijn langdurige inzet voor het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV) en diverse maatschappelijke organisaties.” “Nou vooraanstaand…, in ieder geval betrokken,” reageert Willem Jelle.

Vakbondsgeschiedenis

Berg was namens CNV precies vier jaar bestuurslid van de Vrienden van de Historie van de Vakbeweging (VHV). Hij stopte per 1 juli 2025. Daarvoor had hij een lange vakbondscarrière bij het CNV (1997-2022). De hoogste tijd om zijn vakbondsgeschiedenis en maatschappelijke carrière op te tekenen. We spreken één ding af: we hebben het niet over zijn gezondheidssituatie. “Ik heb een rotziekte. Punt.”

Willem Jelle groeide op in een predikanten- en onderwijzersgezin met twee oudere zussen. Zijn vader was predikant in Giessen, Rijswijk, Delfzijl, Zwijndrecht en Holten. Dus er werd vaak verhuisd maar Groningen houdt altijd een speciaal plekje in zijn hart. “Bij de voetbaluitslagen kijk ik altijd even wat de FC gedaan heeft.” Zijn moeder werkte tot haar huwelijk als onderwijzeres op het protestantse sanatorium Sonnevanck. “Dan hebben we meteen al een linkje met het CNV te pakken. Heel veel patiënten die daar zaten, kregen ondersteuning van het fonds Draagt Elkanders Lasten (DEL). Het CNV financierde dat. Je moet weten dat in de jaren vijftig en zestig TBC de grootste ziekte was in de samenleving.”

Sociale dienstplicht

In zijn studietijd was hij zeer actief in de jongerenbeweging van het CDA (CDJA) maar ook van CNV Jongeren. Hij schreef vele opiniestukken in kranten en voor CD Aktueel. In een zwarte klapper heeft hij in de loop der jaren deze artikelen keurig bewaard en opgeplakt. Toen toenmalig Defensieminister Ter Beek de dienstplicht wilde afschaffen (de Muur was net gevallen), maakte een jonge Willem Jelle Berg zich in 1992 sterk voor de sociale dienstplicht. “Het is nu of nooit”, eindigde hij zijn artikel dat onder andere in het NRC werd gepubliceerd.

Inmiddels spreken we niet meer van sociale maar van maatschappelijke dienstplicht. Op een webpagina van de rijksoverheid wordt maatschappelijke dienstplicht anno 2025 als volgt omschreven: “Tijdens de Maatschappelijke Diensttijd (MDT) zetten jongeren tussen de 12 en 30 jaar zich vrijwillig in voor een ander. Hierbij kunnen ze hun talenten ontdekken en ontmoeten ze andere mensen. Ze geven bijvoorbeeld taalles aan statushouders of organiseren samen een maatschappelijk evenement.”

Waarom vind je het zo belangrijk?

“We stelden het toen aan de orde omdat wij dachten dat bij het afschaffen van de militaire dienstplicht het nooit meer zou worden ingevoerd. Het is mooi om als jongere een functie te hebben in de collectieve sector om te zien dat er meer is dan werk en inkomen. In de eerste plaats is het werk nuttig. Kinderen die nu bijvoorbeeld opgroeien in bakfietswijken komen nauwelijks in contact met andere jongeren. Datzelfde geldt voor jongeren die weinig buitenruimte hebben. Mensen die terugkijken op de oude diensttijd vinden het mooi dat ze mensen uit het hele land zijn tegengekomen. Je wordt geconfronteerd met andere mensen en andere gewoontes. Dat kan heel goed zijn voor de mensheid. Bovendien zijn er personeelstekorten bij defensie, zorg en onderwijs.”

In de jaren 90 schrok in ieder geval de politiek een beetje terug van de term ‘plicht’, omdat die als te dwingend werd gezien. Ook nu en misschien wel bij de komende verkiezingen staat maatschappelijke dienstplicht weer op de politieke agenda. Het CDA is een van de voortrekkers hiervan. Dat doet Willem Jelle zichtbaar deugd. “Maatschappelijke dienstplicht zorgt voor samenhang in de maatschappij, maar is niet gratis.”

Ondersteuner CDA-Kamerlid

Zijn eerste baan was ondersteuner van CDA-Kamerlid Ali Doelman-Pel. Enigszins met ironie in zijn stem: “Doelman-Pel zei altijd dat zij zielige mensen en de gepensioneerden in haar pakket had. Ik heb toen voor haar een initiatiefwet voor het nabestaandenpensioen geschreven. Toen is bij mij de klik met pensioenen gekomen. Ik heb toen open sollicitaties gestuurd aan enkele CNV-bonden en werd uiteindelijk in 1997 aangenomen als beleidsmedewerker bij de Christelijke Centrale van Overheids- en Onderwijspersoneel.”
Berg vervulde bij de CCOOP de functie van ambtelijk secretaris. Deze centrale had een eigen bestuur en verschillende commissies. Hij was min of meer de rechterhand van de vermaarde CNV-vakbondsman Jan Anneveld (1943-1998) die de onderhandelingen deed in de Pensioenkamer van het ABP.

Bestuurder bij CFO

Twee later werd hij vakbondsbestuurder bij de overheids- en zorgbond van het CNV: CFO. Hij kreeg een zwaar pakket met de sectoren Gemeenten, Provincies, Waterschappen, Universiteiten, Onderzoeksinstellingen en Ziekenhuizen. Willem Jelle kwam in zowel het pensioenbestuur van ABP als PGGM (nu PFZW). Pensioen is een van de rode draden in de vakbondsgeschiedenis van Willem Jelle. Sommigen vinden het saaie materie, maar Berg benadrukt dat het een essentiële arbeidsvoorwaarde is. “Alle elementen op het gebied van arbeidsvoorwaarden komen bij elkaar. Het is ook een hele mooie arbeidsvoorwaarde. Het is een afspiegeling van je inkomen en werkzame leven. Er zit ook iets ouderwets paternalistisch in het pensioenstelsel. Dat is eigenlijk ook wel goed want jonge mensen denken vaak nog niet na over hun pensioen. Maar in die jonge jaren bouwen ze wel pensioen op. Dat zorgt ervoor dat de meeste Nederlanders een goed pensioen hebben”, legt Berg uit.

Pensioen zorgt ook altijd voor vuurwerk omdat de politiek flinke bemoeienissen heeft met dit onderwerp bijvoorbeeld bij de verhoging van de AOW-leeftijd. Het kabinet Balkenende zette in 2004 het mes in de populaire VUT-regeling. In Amsterdam werd toen de grootste vakbondsdemonstratie ooit gehouden met 250.000 demonstranten. Willem Jelle was volop bij de onderhandelingen betrokken om toch nog iets van het vroegpensioen overeind te houden. “Ik heb toen de onderhandelingen gedaan van vut, prepensioen en levensloop bij zowel ABP als PGGM. We hebben daar toch een mooie regeling van weten te maken ondanks dat het een achteruitgang was. Het pensioen werd met deze regeling wel een stuk meer solide want vut werd omgezet in ouderdomspensioen-afspraken.”

Agnes Joseph voert achterhoedegevecht

Het optreden van Kamerlid Agnes Joseph dit jaar om deelnemers van pensioenfondsen te laten instemmen voor de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel heeft hij hoofdschuddend gevolgd. “Een achterhoedegevecht. In de Stichting van de Arbeid hebben wij als onderhandelaars ouderenorganisaties wel degelijk heel goed betrokken bij het nieuwe pensioenstelsel. Haar insteek leidt er toe – misschien ongewild – dat er een verdere individualisering van het pensioenstelsel plaatsvindt. Hiermee raak je alle voordelen van het collectief kwijt. Soms is het betere de vijand van het goede.”

Je hebt vaak op podia gestaan om actievoerende vakbondsmensen toe te spreken.

“De Witte Woede was eerder, maar ik heb wel de acties gedaan voor de cao Ziekenhuizen. De werkgevers in de ziekenhuizen wilden opeens de werkweek verhogen van 36 naar 40 uur zonder dat daar veel loonstijging tegenover stond. De gezamenlijke vakcentrales voerden ook actie tegen het kabinet Balkenende onder het motto ‘Nederland verdient beter’. Ik heb daar actie gevoerd bij zowel de ziekenhuizen als de gemeenten. Ik had altijd wel plezier om mensen toe te spreken. Ik had daarvoor ook een trucje. FNV-bestuurders riepen altijd ‘actie, actie’. Daar had ik geen zin in en ik eindigde vaak met ‘daarom zijn wij hiér!’. Dan gingen mensen zelf wel om actie roepen.” Hij kijkt er zichtbaar met plezier op terug.

Naar CNV Onderwijs

In 2006 werd Willem Jelle Berg lid van het dagelijks bestuur van CNV Onderwijs. Voor hem was het CNV altijd één familie en hij had zeker affiniteit met het onderwijs. “Bij CFO deed ik al universiteiten. En mijn moeder was lerares geweest. Het mooie vond ik altijd van CNV Onderwijs dat het een vakbond was én beroepsvereniging. Dat maakte het interessant.” Ook in het onderwijs werd actie gevoerd. Berg herinnert zich de bezuinigingen op passend onderwijs. “We kregen de Arena in Amsterdam helemaal vol. Let wel: het ging niet om een actie voor hoger salaris, maar de onderwijzers in het passend onderwijs kwamen op voor de kinderen. Ook daar ging het dus om beroepsinhoud.”

En daarna maakte je de overstap naar de CNV Vakcentrale

“Ik werd daar – zoals in eerdere functies – manusje van alles. Ik was daar de inhoudelijk bestuurder die veel in de polder opereerde. Bijvoorbeeld in de Stichting van de Arbeid. Mijn portefeuille bestond uit met name onderwerpen als levenlang ontwikkelen, onderwijs, zorg, pensioenen maar bijvoorbeeld ook het Klimaatakkoord.” In 2022 besloot hij bij het CNV te vertrekken: “Ik vond twee periodes voldoende.”
Vervolgens richtte hij zich als bestuurder en toezichthouder op allerlei maatschappelijke klussen. Dat doet hij ook in zijn eigen stad Den Haag met bestuurlijke activiteiten voor de Grote Kerk, Kerk in Den Haag, het studentenpastoraat en De Ooievaart (rondvaarten door de Haagse grachten). En vlakbij huis als voorzitter van het Zeeheldenfestival in zijn eigen Zeeheldenkwartier.. “Zinnige en nuttige dingen”, zo vat Berg deze werkzaamheden samen.

Verrast met koninklijke onderscheiding

Zelf ging hij 18 oktober 2024 nietsvermoedend naar een CDA-bijeenkomst in Den Haag over – hoe kan het anders – maatschappelijke dienstplicht. Hij vond het al bijzonder dat er zo veel CNV’ers en familie in de zaal zaten. En toen kwam de aap uit de mouw: Burgemeester Jan van Zanen speldde Willem Jelle vanwege zijn vele maatschappelijke verdiensten een koninklijke onderscheiding op: Ridder in de Orde van Oranje Nassau. Van Zanen prees in zijn speech de vele activiteiten voor het maatschappelijk middenveld van Berg.

“U bent bewogen, betrokken en kritisch als het gaat om de inhoud, maar ook als gekend en geliefd bij mensen die u met persoonlijke raad en daad bijstond en bijstaat.” En hij herinnerde de aanwezigen dat Berg 32 jaar geleden al het thema maatschappelijke dienstplicht op de agenda zette. Het Haagse Mondriaan College pakt dit nu ook op. “Omdat het studenten voorbereidt op een beroep en ondersteunt in hun persoonlijke groei”, aldus Mondriaan College in een verklaring.

Een andere rode draad in zijn leven is de Tweede Wereldoorlog. Een week voor de bevrijding in 1945 werd zijn grootvader Willem Jelle Berg in de bossen van Norg door de Duitsers geëxecuteerd. Zijn grootmoeder moest ook nog eens twee broers missen die eveneens ter dood werden gebracht. Nog elk jaar wordt dit herdacht en Willem Jelle heeft wel eens tijdens zo’n herdenkingsbijeenkomst gesproken. Sowieso heeft veteranenzorg zijn aandacht. Hij was onder andere lid van de Raad van Toezicht van het Nationaal Fonds voor Vrede, Vrijheid en Veteranenzorg. Ook sprak hij enkele keren over de Tweede Wereldoorlog op bijeenkomsten van de VHV.

“Leuke samenwerking in bestuur VHV”

Als bestuurslid van de Vrienden van de Historie van de Vakbeweging kijkt hij tevreden terug op de samenwerking tussen de drie vakcentrales. “Ik heb wel wat met geschiedenis en misschien is de VHV een beetje een uithoek van de vakbeweging, maar ik roem de samenwerking met de andere bestuursleden. Dat geldt ook voor de net aangetreden voorzitter Agnes Jongerius maar ook voor haar voorganger Lodewijk de Waal. Ik heb wel mijn best gedaan typische CNV-onderwerpen in te brengen zoals leven lange ontwikkeling. Dit is goed voor de weerbaarheid en wendbaarheid van werknemers. Ik herinner mij een hele mooie bijeenkomst waar oud CNV Jongeren-voorzitter Laurette Spoelman een toespraak hield.”

Hij is al die jaren lid gebleven van het CDA, maar dat viel – zo geeft hij toe – niet altijd mee. In zijn tijd als bestuurslid van het CDJA hield hij al pleidooien voor het christelijk sociale gedachtengoed. Soms dwaalde zijn partij een beetje af van dat pad, vond Berg. En vaak voerde Willem Jelle namens CNV acties tegen ministers van CDA-huize omdat er bezuinigd werd op arbeidsvoorwaarden of sociale zekerheid. “Toen het beroemde CDA-congres in 2010 gehouden werd in Arnhem over de gedoog rol van de PVV in een kabinet van VVD en CDA zat ik voor het ABP in het buitenland. Ik probeerde op allerlei manieren wifi-punten te vinden om het congres te volgen.” Nu is hij content met het leiderschap van Henri Bontenbal. Om grappend te zeggen: “Ik geloof dat ik deze keer voor het eerst sinds jaren zonder gewetensbezwaren CDA kan gaan stemmen.”

Jan Spijk
Augustus 2025

Verder lezen:

• Vakbeweging in oorlogstijd: hert eigen gezicht van Twente – Mei 2020
• Vakbeweging in oorlogstijd: welke keuzes moet je maken? – Mei 2020
• Bestuurslid VHV – Willem Jelle Berg – Maart 2022
• Wat is maatschappelijke dienstplicht? – Augustus 2025