Lodewijk de Waal en Agnes Jongerius blikken terug en vooruit

“Sterke positie vakbeweging dankzij poldermodel”

Meestal herhaalt de geschiedenis zich niet, maar er zijn uitzonderingen. In 2005 nam Agnes Jongerius de FNV-voorzittershamer over van Lodewijk de Waal. Vorig jaar (8 november 2024) gebeurde dat nog een keer als voorzitter van de VHV.

Eerder verklaarde Agnes op de VHV-website: “Bij die club komen twee van mijn grote liefdes samen: de vakbond en de geschiedenis. De VHV stelt zich tot doel om de meer dan 100-jarige-geschiedenis van de vakbeweging levend te houden. Zodat we weten waar we vandaan komen. Lessen kunnen leren. Door de kracht van de vakbeweging in het verleden bloot te leggen kunnen we deze naar het nu en de toekomst vertalen. En een beetje ‘samen sterker’, ‘solidariteit’ en ‘strijd’ kunnen we juist nu goed gebruiken.”

Logische opvolger

Het afscheidsinterview met Lodewijk stond al heel lang in de planning, maar iedereen heeft volle agenda’s. Eind november 2025 was het echter zo ver. In het huis van Lodewijk in Haarlem blikt de afscheid nemende voorzitter terug op zijn VHV-tijd en blikt Agnes vooruit. Dat Agnes hem opvolgde was voor Lodewijk een logische keus. “Toen ik wilde gaan stoppen heb ik Agnes meteen benaderd.”

Lodewijk volgde in 2013 Jaap van der Linden op en heeft dus bijna twaalf jaar de voorzittershamer gehanteerd. Toen concludeerde Lodewijk dat er ruimte voor verbetering was als het gaat om belangstelling voor de geschiedenis van de vakbeweging. “Ik concludeer nu dat die belangstelling ongeveer gelijk gebleven is. Ik vond het overigens enig om te doen. Ik mis het nu al. We organiseerden altijd leuke en interessante bijeenkomsten waar ook werkgevers graag kwamen. Zeker in de begintijd kende ik de mensen bij naam en dat scheelt. Als ik dan Jacques Schraven van VNO-NCW belde zegde hij altijd zijn medewerking toe. Zijn opvolger kende ik niet en dan wordt het lastiger”, blikt Lodewijk terug.

Versnipperd

Agnes is inmiddels een jaar bezig als voorzitter en constateert dat het wetenschappelijk netwerk behoorlijk versnipperd is. Ze noemt dan organisaties als het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG), het Katholiek Documentatie Centrum (KDC) en de Vrije Universiteit (VU). “Er zijn daar niet zo veel mensen met de geschiedenis van de arbeid bezig. Toen ik studeerde was dat veel meer het geval. Men is nu meer bezig met migratie dan met de geschiedenis van de arbeid. Ik wil graag in gesprek met wetenschappers, maar dat gaat moeizaam.”

Ze ziet het als taak van het nieuwe bestuur van de VHV om weer aandacht te vragen voor de geschiedenis van de vakbeweging. “Je zou ook bewust naar partners moeten zoeken buiten de VHV die het leuk vinden om hiermee bezig te zijn.” Bij haar aantreden maakte Agnes ook duidelijk dat vakbondsverhalen niet verloren mogen gaan als een vakbondsbestuurder na bijvoorbeeld veertig jaar met pensioen gaat. Die moeten opgetekend worden, zo vindt zij. Er komt in ieder geval een samenwerking met De Burcht. “Iemand heeft zich bezig gehouden met het bedrijvenwerk aan de hand van het blad Zeggenschap. Hoe zag dat bedrijvenwerk er in het verleden uit? Mijn ideaal zou zijn dat je een cluster aan wetenschappers hebt op universiteiten en hogescholen, die je kunt koppelen aan stage- en afstudeeropdrachten. Dan komt de jonge generatie ook in beeld. Dat probeer ik handen en voeten te geven, maar makkelijk is dat niet.”

Historisch besef

Het kwam in het interview met Lodewijk de Waal en Jaap van der Linden ook nadrukkelijk aan de orde: het gebrek aan historisch besef bij de vakbonden. Anno 2025 is dat beeld volgens Lodewijk niet veel verbeterd. “De bonden willen best meewerken hoor, maar het komt niet uit henzelf. Dat is beetje het probleem.” Vroeger maakte vakbondsgeschiedenis uitdrukkelijk deel uit van de kaderopleiding, maar dat is nu niet meer het geval.

Lodewijk ziet overigens wel interesse bij de bonden. In zijn tijd maakte hij dan een rondje langs de bonden om ideeën op te halen. “Dan kun je wel dingen organiseren. We hadden een leuk project bij de politiebond over de vermaatschappelijking van de politie en marechaussee”, herinnert Lodewijk zich. “Hoe beïnvloeden de veranderingen in de maatschappij je werk als politieagent?”

Jongeren betrekken bij de vakbondsgeschiedenis is eveneens een terugkerend onderwerp. Lodewijk: “We hebben wel bijeenkomsten belegd, maar mijn gevoel is dat jongeren minder interesse hebben in geschiedenis. Ze zijn meer bezig met thema’s van het heden.” Agnes beaamt dit: “In mijn eerstejaar op de Universiteit Utrecht waren er 250 studenten geschiedenis. Nu kiezen ze eerder voor studies als politicologie of bestuurskunde. Wat je jongeren het liefst wilt vertellen is dat de strijd die zij nu aan het voeren zijn, ook onze strijd vroeger was. Je moet dat alleen niet vertellen op een belerende toon. Misschien kunnen we jongeren op een laagdrempelige manier bij onze themabijeenkomsten betrekken.”

Sprong in het werk

Agnes heeft het gevoel dat er veranderingen in het werk zitten aan te komen. Zij noemt dat “een sprong in het werk”. Agnes maakt een vergelijking met de tijd dat ze bij de Vervoersbond FNV werkte. Opeens deed automatisering zijn intrede. “Een vrachtwagenchauffeur maakte eerst nog gebruik van de stratengids, maar toen kon je werkgever ineens via de boordcomputer zien hoe je gereden had. Ik heb het idee dat we ook nu op een nieuwe sprong staan. Ook door het fenomeen AI. We komen voor de vraag te staan: hoe ziet het vak van een werknemer er uit? Dat heeft gevolgen voor de vakbeweging in zijn geheel, maar ook voor de VHV.”
Dat doet Lodewijk denken aan zijn tijd bij de Dienstenbond. Terugblikkend: “Toen waren we ook bezig met vraagstukken als ‘wat is een sterke bond’ en hoe zit het met je vak als werknemer. Dan kreeg je de vraag wat voor soort vak een kantoorbediende heeft. Dat is een andere discussie dan bij de politiebond. Daar speelt het vak van politieagent een veel grotere rol. Daarom is het niet gek dat de organisatiegraad onder politieagenten vrij hoog is.” Hij geeft Agnes ook een wijze les mee als nieuwe voorzitter van de VHV. “Het gaat niet alleen om de FNV, maar betrek juist ook CNV en VCP bij de te organiseren bijeenkomsten. In de praktijk is het best wel moeilijk om sprekers uit die twee vakcentrales te krijgen, maar toch moet je dat blijven proberen.”

Andere kijk op Nederland

Agnes ging na haar FNV-tijd de politiek in en werd namens de PvdA lid van de sociaaldemocratische fractie in het Europees Parlement. Het betrof een periode van tien jaar. Ze is door dit werk wel anders naar Nederland gaan kijken. “Wij vinden onszelf een vooruitstrevend liberaal land. Maar als het bijvoorbeeld om vrouwenrechten gaat, hadden we zonder Europa nog verder achteropgelopen. Het werk in het Europees Parlement heeft voor mij als een soort verbreding gewerkt. Als je iets voor elkaar wilt krijgen moet je wel samenwerken.”
Ook in het Europees Parlement maakte ze zich sterk voor de bescherming van rechten van werknemers. Zo was ze pleitbezorger voor het verhogen van het minimumloon en betere omstandigheden voor platformwerkers.
Ze is momenteel waarnemend burgemeester van Oudewater. Werkte ze in het Europees Parlement voor 450 miljoen burgers, Agnes vindt het nu wel prettig gewoon in een huiskamer met burgers te kunnen praten. Het burgemeesterschap betekent ook dat de telefoon voortdurend gaat. Ook deze middag, als een agressief persoon het stadskantoor van Oudewater betreedt. Gelukkig was de politie snel ter plaatse, maar ook dit gebeurt in relatief kleine gemeenten. “Het is een misvatting dat verwarde personen alleen in de grote stad zijn,” concludeert Agnes.

Poldermodel positief

Lodewijk wil aan het slot van het gesprek het Nederlandse poldermodel nog eens aanprijzen. Hij deed dat ook bij zijn aantreden in 2012. In het eerder aangehaalde interview op de VHV-website: “Overleg leidt tot compromis. En er is door compromis op compromis enorme vooruitgang geboekt in sociaal economisch Nederland.” Hij staat er nog steeds volledig achter. “Natuurlijk maak je in de Stichting van de Arbeid je positie helder. Ik weet zeker dat door het overlegmodel ook de scherpste randjes van het neo-liberale beleid zijn afgeslepen. In het Verenigd Koninkrijk werden vakbonden buiten de deur gezet, maar in Nederland is dat nooit gebeurd. Zonder de vakbonden was het nieuwe pensioenstelsel er nooit gekomen. Ook de grootste voorstanders van het neo-liberale beleid hebben de vakbeweging nooit kwaadaardig buiten de deur gezet. Dat is een historisch gegeven.”
Lodewijk blijft overigens actief door het schrijven van columns over zijn tijd bij de vakbond. Ze zijn vaak ironisch en roepen vaak een glimlach op. Hij zit nu te broeden op een column over zijn ontmoeting met het Koninklijk Huis. De redactie van deze website is maar al te blij met deze columns, die een mooie terugblik geven op de fantastische vakbondscarrière van Lodewijk de Waal.

Jan Spijk
December 2025

Lees verder:

• Interview met FNV-voorzitter Agnes Jongerius – Bert Breij, Twee miljoen leden, 2009
• Compromissen hebben wel degelijk tot goede resultaten geleid – Piet Hazenbosch, Jeroen Sprenger, 2012
• Aanvaardingsspeech Lodewijk de Waal als voorzitter VHV -2013
• Door actie te voeren herstelden wij het poldermodel – Piet Hazenbosch, 2014