Gevaarlijke stoffen op het werk

45 jaar grenswaardenstelsel in Nederland

Een van origine VHV-digiboek, door  de FNV gedrukt en als gezamenlijke uitgave verspreid: het gebeurt niet elke dag. Maar wel op vrijdag 2 december 2022.
Op die dag is het boekje ’45 jaar Nederlands Grenswaardenstelsel’ gelanceerd tijdens een bijeenkomst van het Netwerk Arbo FNV in Amsterdam.

Vakbondsgeschiedenis en actualiteit ontmoeten elkaar op een thema dat niet elke dag de voorpagina’s haalt, en ook niet steeds in het centrum van de (vakbonds)aandacht staat.
Ten onrechte. Want waar we ons – terecht – druk maken om ongevallen en uitbuiting in Qatar, of het recht op een fatsoenlijk minimumloon, blijven de meer dan 3000 doden, die elk jaar opnieuw vallen als gevolg van blootstelling aan gevaarlijke (vaak kankerverwekkende) stoffen op de werkplek, te vaak onderbelicht.

En zoals Pieter van Broekhuizen – jarenlang namens de FNV actief in het overleg over grenswaarden – op 2 december opmerkte: die 3000 slachtoffers zijn waarschijnlijk maar het topje van een ijsberg, want een veelvoud van die 3000 mensen overlijdt dan misschien niet door onvoldoende bescherming tegen gevaarlijke stoffen op het werk, maar wordt wel ernstig of chronisch ziek van.

Al 45 jaar adviseren vakbonden, werkgevers en onafhankelijke leden de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over wettelijke grenzen voor de maximale blootstelling aan gevaarlijke stoffen op het werk. Dat ging en gaat bepaald niet zonder slag of stoot, vooral door te vaak vertoonde onwil vanuit werkgevers en overheid. Om die reden zag de FNV zich in juli 2022 genoodzaakt om uit dit grenswaardenoverleg te stappen.

Het nu gepubliceerde boekje brengt de weerbarstigheden waar de vakbeweging al 45 jaar tegenaan loopt in beeld, maar ook de successen die in die periode wel degelijk óók zijn geboekt.
Het beschrijft niet alleen de gebeurtenissen, maar probeert ze ook te duiden en te analyseren. Dat mondt in het laatste – opiniërende – hoofdstuk uit in enkele stevige kritiekpunten op het stelsel als zodanig.
Maar bovenal signaleert het boekje de enorme kloof tussen het op voorkomen en beperken van gezondheidsschade gerichte grenswaardenstelsel enerzijds en de harde realiteit van meer dan 3000 doden per jaar, plus een veelvoud aan zieke werknemers, veroorzaakt door gevaarlijke stoffen op het werk anderzijds.

Het verkleinen van die kloof vormt met name voor de vakbeweging een enorme uitdaging.
Want het zijn niet de werkgevers die doodgaan of ziek worden door gevaarlijke stoffen, en ook niet de betrokken overheidsfunctionarissen – van bewindslieden tot arbeidsinspecteurs – maar werknemers, die om hier paal en perk aan te kunnen stellen, de vakbeweging als voornaamste gereedschap hebben.  Kortom: werk aan de winkel!

Jan Verhagen
december 2022