Vrouwen voeren actie op haar manier: opvallend en met hergebruik van promotiemateriaal
Stadswandeling Groningen
Sporen van vrouwenstrijd
Sporen van vrouwenstrijd
Historische stadswandelingen zijn er legio, met allerlei thema’s. Meestal langs gebouwen en standbeelden van beroemde en minder beroemde mannen. Maar ook over strijdbare vrouwen valt veel te vertellen. Het FNV Vrouwennetwerk Noord heeft een nieuwe stadswandeling gepresenteerd, ‘Sporen van Vrouwenstrijd. Stappen door de geschiedenis van vrouwen en werk in Groningen.’
De wandeling gaat langs locaties die essentieel zijn geweest voor de emancipatie van vrouwen, plekken waar vrouwen hebben gestaakt en gedemonstreerd tegen ongelijkheid en voor betere arbeidsvoorwaarden. Het boekje staat vol verhalen van vrouwen die in actie kwamen en daarmee verandering teweegbrachten, en niet alleen voor zichzelf.
Aletta Jacobs
Muurschildering van Aletta Jacobs, al generaties lang een bron van inspiratie
De wandeling begint bij het borstbeeld van Aletta Jacobs op het Harmonieplein. Zij was de eerste vrouwelijke arts in Nederland is verder bekend als voorvechtster van vrouwenkiesrecht, een boegbeeld van de vrouwenbeweging.
Toen Aletta Jacobs zich net in Amsterdam had gevestigd kwam zij in contact met het Algemeen Nederlands Werklieden Verbond. Zij gaf daar jarenlang gratis consult aan onbemiddelde arbeidersvrouwen. Aletta Jacobs inspireert de huidige generatie vrouwelijke artsen nog steeds, omdat zij eind 19e eeuw al een lans brak voor gelijk loon voor gelijke arbeid: dat zij als vrouwelijke arts minder zou worden betaald dan mannelijke artsen, kwam niet in haar kraam te pas.
Vrouwenbeweging en vrouwenarbeid
Het Concerthuis in de Poelestraat was heel lang een bekende locatie voor vergaderingen en bijeenkomsten. Tijdens de eerste feministische golf, eind 19e eeuw, werd daar het initiatief genomen voor de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid die in 1898 plaatsvond in Den Haag. Deze tentoonstelling werd een groot succes en leidde tot de oprichting van het Nationaal Bureau voor Vrouwenarbeid. Directrice werd de Groningse Anna Polak. Onder haar leiding werd dit bureau het eerste centrum voor beroepskeuzevoorlichting voor vrouwen. Anna Polak deed onderzoek naar de arbeidsvoorwaarden van werkende vrouwen als verkoopsters, wasvrouwen en telefonistes, constateerde dat hun lonen te laag waren en pleitte voor economische onafhankelijkheid voor vrouwen. En dat in 1915!
Tijdens de tweede feministische golf in de jaren zeventig en tachtig, waren veel vrouwenorganisaties actief, zoals de Vrouw- en Werkwinkel vanuit het pand aan de Sint Walburgstraat 4. Nu ging de voorlichting niet alleen over de kansen op de arbeidsmarkt maar ook over discriminatie bij het verkrijgen van uitkeringen als vrouwen werkloos waren geraakt.
Affiche Vrouw en Werk
Vrouwen voerden acties. maakten voorlichtingsbrochures en deden onderzoek, onder andere naar de positie van vrouwen in de bijstand. Ook scholing, discriminatie, uitkeringen en economische zelfstandigheid waren belangrijke onderwerpen. Brochures met aansprekende titels als ‘Leer Lubbers tellen’, over de verborgen werkloosheid onder vrouwen, zagen het licht. Allerlei vrouwengroepen binnen en buiten de universiteit werkten samen om de kennis die ze bij elkaar hadden gezocht, te delen met vrouwen die daar hun voordeel mee konden doen.
Stakingen van vrouwen
Arbeidersvrouwen lieten ook van zich horen. In 1890 legden de spinsters bij de vlasfabriek – waar nu de Vlasstraat is – bijna drie weken het werk neer. Ze staakten tegen de aangekondigde loonsverlaging als gevolg van een nieuwe arbeidswet, en tegen het onredelijke boetestelsel. Het brute optreden van de meesterknecht was de druppel die de emmer deed overlopen. De staking leverde geen loonsverhoging op maar de sfeer in de fabriek verbeterde: er werd door de leiding minder gescholden en gevloekt. Dit vertelde staakster Maria Blaauw naderhand aan de Staatscommissie die onderzoek deed naar de werking van de arbeidswet.
Vrouwen en meisjes aan het werk in de machinale breierij
De breisters van de tricotagefabriek in de Oosterpoort staakten in 1905 tegen loonsverlaging. Roosje Vos kwam hen in gebouw De Toekomst een hart onder de riem steken.
Staken was niet alleen iets van fabrieksarbeidsters, opkomen voor betere arbeidsomstandigheden is van alle tijden. De vrouwen van de Hema in de Herestraat gingen in 2009 in staking tegen flexibilisering van de arbeidstijden. De meeste klanten reageerden positief op de actie van het winkelpersoneel. Collega’s van andere winkels gingen uit solidariteit ook de straat op.
Van Vakbondsvrouw naar Politica
Roosje Vos, afkomstig uit Amsterdam en vooral bekend als voorzitster van de landelijke Naaistersbond Allen Eén, was in 1903 getrouwd met een onderwijzer in Westeremden. Sindsdien liep ze stad en ommeland af om propaganda te maken voor het socialisme. In 1919 – vrouwen hadden alleen nog maar passief kiesrecht – werd zij verkozen in de Provinciale Staten. Daar maakte zij zich sterk voor weduwen- en wezenpensioen, hogere lonen voor de laagstbetaalde ambtenaren en doorbetaling bij ziekte. Je zou zeggen, doodgewone vakbondseisen. Maar, afkomstig van socialisten en communisten, werden die niet gehonoreerd.
Vakbondsvrouwen nu
Stop geweld tegen vrouwen
De wandelroute loopt via de Grote Markt, ook wel de ‘huiskamer’ van de stad Groningen genoemd. Hier zijn altijd veel acties gevoerd. In 2016 nog voor de zorg, vanwege de aanbesteding van de WMO: een nieuwe aanbieder wilde de werkneemsters lagere lonen betalen. FNV-bestuurder Riek van Kampen organiseerde er een tentenkamp om het bewustzijn bij het publiek te vergroten. De FNV heeft toen, met de nieuwe werkgever en de wethouder, betere afspraken kunnen maken.
In 2019 waren er pensioenacties. Het FNV Vrouwennetwerk vroeg aandacht voor de pensioenkloof tussen mannen en vrouwen. In 2022 stond de FNV met het vrouwennetwerk en de uitkeringsgerechtigden op de Grote Markt met een actie tegen grensoverschrijdend gedrag. Bij het vakbondshuis aan de Hereweg werd met een groot spandoek aandacht gevraagd voor Orange the World.
Oproep voor de 8 maart bijeenkomst in 2024
De tocht eindigt bij Huis de Beurs, waar in 1885 de Groningse afdeling van de Sociaal Demokratische Bond van Domela Nieuwenhuis is opgericht. In 1978 werd hier op 8 maart de draad opgepakt om weer Internationale Vrouwendag te vieren. Met de eisen van toen: recht op betaald werk voor vrouwen, eerlijke verdeling van de taken thuis en meer kinderopvang.
