Activerend vakbondswerk – werkvloer – organizing

Jan Verhagen
Maart 2026

Vooruitlopend op de geplande eenmalige ‘renaissance’ van het eind 2018 ter ziele gegane tijdschrift Zeggenschap, en de gezamenlijke conferentie van de Burcht en de VHV op 17 april 2026 is in dit overzicht een selectie van artikelen samengebracht. Deels handelen ze over de in titel genoemde thema’s. Deels kijken ze breder, omdat de thematiek van vakbondswerk op en democratisering van de werkvloer moeilijk los te zien valt van het ’type’ vakbeweging dat wordt voorgestaan, evenals met de positionering van de vakbeweging in en ten opzicht van de samenleving.
Voor een groot deel zijn ze van de hand van de auteur, tevens lid van de webredactie van vakbondshistorie.nl, maar het overzicht staat open voor verdere aanvulling met andere in dit kader relevante (web)publicaties.
Nog niet in dit overzicht (hopelijk binnenkort wel) het proefschrift van Rosa Kösters uit maart 2026: ‘How to Self-Organise? Insights from Workers at Albert Heijn (Ahold) and Unox (Unilever|) in the Netherlands (1960-2020), waarin veel aandacht voor ‘zelforganisatie vanaf de werkvloer’.

Een selectie

Rosa Kösters, Wim Eshuis: ‘De vakbond en de werkvloer, op zoek naar nieuwe relaties’ (Amsterdam 2020)
Sjaak van der Velden (met steun van Floor van Gelder) – Ondernemingsraden en vakbonden: Geschiedenis van een moeizame verstandhouding (artikel in het gezamenlijk project ‘Vakbondsverhalen’ van VHV, FNV en |IISG, website gelanceerd op 23 januari 2018)
Sjaak van der Velden (met steun van Floor van Gelder) – ‘Dichter bij de leden’ (over het ontstaan van het bedrijvenwerk) – (artikel in het gezamenlijk project ‘Vakbondsverhalen’ van VHV, FNV en |IISG, website gelanceerd op 23 januari 2018)
Maarten Leliefeld: ‘Strijd om de werknemersbelangen – De machtsverhouding tussen vakbond en ondernemingsraad 1950 – 2016’ (Masterscriptie Politiek en Maatschappij, Utrecht 2016)
Paul Kalma, Paul Verhaeghe, Hans Siebers: ‘Visies op de vakbond van de 21^e eeuw’ (juni 2013)
Afdeling Kaderopbouw FNV Bondgenoten: Activerend vakbondswerk en organizing: overeenkomsten en verschillen (2013)
Kwartiermakers De Nieuwe Vakbeweging/ Federatieraad FNV: ‘Bestaansrecht en leidende principes Nieuwe Vakbeweging i.o’(oktober 2012)
Kwartiermakers Vakbeweging: De ontwikkeling van de nieuwe vakbeweging (juni 2012)
Wim Sprenger/ Maarten van Klaveren: ‘Organising binnen de Nederlandse arbeidsverhoudingen’ (uitg. de Burcht, 2009)
Peter Leisink – ‘ Structurering van arbeidsverhoudingen: een vergelijkende studie van medezeggenschap in de grafische industrie en in het streekvervoer’ (proefschrift, Wageningen 1989)(lange tijd online geweest…nu alleen nog vindbaar via de VHV)
MWJM Akkermans – ‘Beleidsradicalisering en ledendruk : een studie over de Industriebond-NVV in de periode 1968-1975’ (Nijmegen 1985)
(Dit proefschrift bevat uitgebreide casussen en analyses over vakbondswerk in bedrijven en de relatie met de medezeggenschap)
Erik H.G. de Gier – Vertrouwenslieden, bedrijfsbesturen en bedrijvenwerk (uitgever en datum onbekend – ca 1975/76)
Henri Polak: “De vakvereeniging; eenige beschouwingen over haar doel, inrichting en wijze van werken” (1922)

Activerend vakbondswerk/ vakbond op de werkvloer: (web)publicaties Jan Verhagen

‘Activerend vakbondswerk en de werkvloer, twee kanten van één medaille’ (augustus 2020 Hoofdstuk 5 in ‘De vakbond en de werkvloer, op zoek naar nieuwe relaties’ (bundel onder redactie van Wim Eshuis en Rosa Kösters – uitgave de Burcht -publicatie 21 -)
Activerend vakbondswerk en de werkvloer – Twee kanten van één medaille (juni 2020, uitgewerkte versie van voornoemd artikel)
‘Activerend vakbondswerk: nu doorpakken!’ – Zeggenschap 3/2018 (het laatste nummer)
Vakbond versterken op de werkvloer? Maak die keuze! (november 2020)
Waarom de FNV slecht zichtbaar is op de werkvloer…… en waarom dat moet veranderen (oktober 2019)
Vakbond en neoliberalisme: overwegingen n.a.v. de bundel Positie en Strategie Vakbeweging (december 2018)
Activerend vakbondswerk…what’s in a word? (april 2018)
‘Waar staat de FNV eigenlijk voor?’ (augustus 2016, reactie op de FNV-brochure ‘Ins en Outs van de FNV’ uit 2015
12 voor 2012…mijn beeld van de do’s en don’ts van de vakbeweging (december 2011)

Meer teksten uit de FNV-historie tussen grofweg 2000 en 2020 zijn – zij het wat ongeordend – op de privé-website van de auteur verzameld.