Het geheugen van de vakbeweging

Servaas Baart

Servaas Baart, die de wel zeer katholieke voornamen Servatius Protatius meekrijgt, is geboren op 8 juni 1871 te Maastricht. Zijn vader, die als aardewerker werkzaam is bij Regout, overlijdt aan tuberculose als Servaas vier jaar oud is.

Op twaalfjarige leeftijd komt hij Baart ook ‘op de Regout’ waar zijn twee broers al werken. De kinderen Baart onderhouden gezamenlijk hun moeder, maar als Servaas zestien jaar oud is komt hij daar alleen voor te staan. Hij leert zich dan het kappersvak aan en begint in zijn vrije tijd een kapperszaakje om zijn te karige loon aan te vullen. Van zijn klanten, waarmee hij over meer praat dan het weer, hoort hij hoe het op de andere fabrieken toegaat en verneemt hij hun grieven tegen de arbeidsomstandigheden. Via Willem Vliegen, de latere SDAP coryfee, raakt hij betrokken bij de Sociaal-Democratische Bond waar hij zich in 1891 bij aansluit. Baart richt in 1892, samen met zes andere aardewerkers, de vereniging Loon naar Werk op, een van de eerste vakorganisaties onder de fabrieksarbeiders en de oudste in Maastricht. Spoedig daarop komen ook de glasblazers en -slijpers in Maastricht tot organisatie. Na het vertrek van de socialistische voorlieden: Vliegen en Pieters, is het te danken aan Baart dat de beweging te Maastricht niet ten ondergaat. In 1899 is hij ook voorzitter van de SDAP te Maastricht. Deze openlijke bekenning tot het socialisme kost hem zijn baan bij Regout en samen met zijn gezin moet hij zien te leven van de inkomsten uit zijn kapperszaakje. Een jaar later wordt hij administrateur van de zojuist opgerichte coöperatie Het Volksbelang. Onder leiding van Baart komt deze coöperatie tot bloei.
Als op 5 mei 1907 te Delft de Nederlandsche Vereeniging van Glas- en Aardewerkers (NVvGA) wordt opgericht wordt Baart daarvan de eerste en voorlopig enige bezoldigde bestuurder. Hij verhuist met zijn gezin naar Delft. Onder zijn zakelijke leiding groeit de vereniging uit tot een zeer actieve en financieel gezonde organisatie. Geleidelijk aan verschuiven Baart’s activiteiten van vakbeweging naar gemeentepolitiek. Hij is reeds tien jaar raadslid voor de SDAP als hij in 1921 tot eerste SDAP wethouder in Delft wordt gekozen. Hij beheert de portefeuille Openbare Werken en Volkshuisvesting. Vijf jaar lang combineert hij zijn werkzaamheden van vakbondsbestuurder met die van wethouder. Nadat in 1926 de NVvGA is gefuseerd met de Nederlandsche Vereeniging van Fabrieksarbeiders (NVvFA) treedt hij als bestuurder af. Baart’s grote verdienste als wethouder ligt op het gebied van de volkshuisvesting. In 1923 richt hij daartoe de gemeentelijke woningstichting Centraal Wonen op. Gedurende de jaren twintig worden te Delft grote complexen arbeiderswoningen gebouwd.