‘Oral History’ van de vakbeweging bij de VHV en elders

Oktober 2023: drie jaar werk opgeleverd

Jan Verhagen
November 2023 – Update: augustus 2026

26 oktober 2023…ten huize van het IISG in Amsterdam overhandigen Peter Moossdorff en Jan Verhagen een tweetal A4tjes met een strik eromheen aan IISG-medewerker Frank de Jong.
Die A4tjes bevatten de inhoudsopgave van de ‘Peter Moossdorff-‘ en de ‘Jan Verhagen-tapes’: 30 videogesprekken, opgenomen via Zoom, goed voor bijna 60 uur kijk- en luistertijd.
Hoe is dat zo gekomen…en wat heb je daar eigenlijk aan?

Ergens in de herfst van 2020 wordt het idee geboren om, geïnspireerd door het IISG – het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, ook vanuit de Vrienden van de Historie van de Vakbeweging een soort ‘Oral History’ project te starten.
De inspiratie komt vooral van de ‘marathoninterviews’, die Leonard Ornstein vanaf 2016 heeft met enkele kopstukken uit de vakbeweging (overigens ook met een aantal werkgeversvoorlieden).
Ornstein voelt Wim Kok (2016-2017) en Lodewijk de Waal (2018) uitgebreid aan de tand over hun (vakbonds)verleden. In 2023 komt daar ook voormalig FNV-federatiebestuurder Henk Muller bij.
Op vakbondshistorie.nl hebben we daar de nodige aandacht aan besteed.

‘Verhagen-tapes’ nu online

Vanaf augustus 2026 staan de ‘Verhagen-tapes’ openbaar online: Peter Moossdorff, zelf  gepokt en gemazeld in de vakbeweging, heeft in meer dan 10 interviews ‘een vakbondsleven’ ontrafeld. Niet vanuit het gezichtspunt bestuurlijke ervaring (al dan niet in ‘de polder’), maar vanuit het fundament waar de vakbeweging zijn organisatiekracht aan ontleent: het dagelijkse vakbondswerk aan de basis. Afijn: oordeel zelf of dit ‘inkijkje’ de moeite waard is.

Net als het IISG werken we in dit VHV-‘project’ met interviews, waarin vakbondsmensen hun eigen vakbondshistorie vertellen. Liefst zo feitelijk mogelijk, hoewel dat niet altijd het sterkste punt van een oral history aanpak lijkt te zijn: de verhalen van direct betrokkenen maken nadere (bronnen)studie bepaald niet overbodig. Integendeel, al tijdens het bekijken van de ruwe opnames van ons eigen project worden heel wat wezenlijke aanvullingen en correcties via een ‘overlay’ of als ondertitel aan de video’s toegevoegd. Aan de andere kant mogen we niet vergeten dat óók schriftelijke bronnen op zijn zachtst gezegd vaak een ‘selectieve weergave’ van de werkelijkheid vormen.

Meer over het fenomeen ‘oral history’ of in het Nederlands: mondelinge geschiedenis onder andere op Wikipedia

Anders dan het IISG komen nu eens geen mensen aan het woord die voorzitter van de vakcentrale zijn geweest (Kok, de Waal), of die jaren lid zijn geweest van het FNV-federatiebestuur (Muller), maar personen die vakbondswerk vanuit een iets ander perspectief vorm hebben gegeven en beleefd: dat van de uitvoering aan de basis.

Voor de eerste gesprekken viel mijn oog op voormalig collega Peter Moossdorff. Geen vakbondsman die regelmatig de voorpagina’s van kranten of het tv-journaal haalt. Wel iemand die tientallen jaren van dichtbij betrokken is geweest bij het vormgeven van vakbondskaderwerk, bij medezeggenschapsondersteuning, en niet in de laatste plaats bij het van de grond trekken en doorvoeren van het fenomeen ‘organising’. In eerste instantie bij FNV Bondgenoten en na 2015 tot aan zijn pensionering in het ‘eengemaakte deel van de FNV’.

Meer namen vallen al snel, maar de uitvoering van dit oral history-project blijkt veel meer tijd te consumeren dan aanvankelijk gedacht. Niet alleen omdat er veel te vertellen en te reflecteren valt, ook de montage van de opnames blijkt geen klein bier. Bovendien worden eind 2020 de rollen deels omgedraaid, en vangt Peter Moossdorff aan met het interviewen van Jan Verhagen.
Die – of moet je hier ‘ik’ schrijven? – heeft zijn vakbondsleven keurig in twee gedeeld: ruim 20 jaar als actief kaderlid in onder meer de bankensector, de metaal en de ICT. En daarna ruim 20 jaar als ‘bezoldigde’ in dienst van Industriebond FNV, FNV Bondgenoten en het ‘eengemaakte’ deel van de FNV. In die jaren heeft hij veel kaderwerk verzet, en het thema ‘veilig en gezond werk’- denk onder meer aan werkdruk – bij de FNV op de kaart proberen te zetten.
De eerste ‘oplevering’ in het kader van dit oral-history initiatief beperkt zich dan ook tot de Moossdorff & Verhagen-tapes.

Toch liggen er ook al een aantal reeds opgenomen interviews met anderen op de plank, in afwachting van montage.

Al in een vroeg stadium blijkt dat ook bij het IISG met belangstelling gekeken wordt naar onze plannen. Het leidt tot regelmatig afstemmen en feedback, en uiteindelijk, op 26 oktober 2023, tot de plechtige overhandiging van het eerste gereed-product aan Frank de Jong van het IISG. Bij die gelegenheid spreekt hij van ‘een kunststukje’ en ziet in de video’s de bevestiging dat een meer-van-onderop blik een waardevolle toevoeging oplevert.

Wel realiseren we ons dat het bereik van de video’s niet gigantisch zal zijn: de kans dat ze ‘viral’ gaan is nul, mag je wel zeggen. Daarvoor zijn ze dan ook niet bedoeld. Waardevol materiaal bieden voor sociaalhistorisch onderzoek is doelstelling één. Mede met het oog daarop werkt het IISG dan ook aan instrumenten om de doorzoekbaarheid van video’s als deze op specifieke namen en onderwerpen te verbeteren. Hopelijk gaat het voornemen om op wat er nu ligt géén specifieke embargo’s of andere beperkingen op het ontsluiten te leggen, een handje helpen. Je hoeft niet 10 jaar of langer te wachten om er een blik op te kunnen werpen.

Meer ‘oral history’ bij de VHV

Ook al gebruiken we bij de VHV pas sinds 2020 formeel het etiket ‘oral history’, we hebben al eerder een hoop vergelijkbaar materiaal geplaatst.
Zo valt er op de website vakbondsverhalen.nl – een gezamenlijke initiatief van VHV, FNV en IISG veel videomateriaal te bekijken. Een historische ‘misser’ is dat op die website niet vermeld wordt sinds wanneer hij bestaat. Na enig zoeken in de VHV-archieven blijkt de datum: 23 januari 2018.

Sinds eind 2023 heeft de VHV ook een podcastkanaal: ‘Voorwaarts en niet vergeten’. Met momenteel – augustus 2026 – een 16-tal podcasts: interviews over het jeugd- en jongerenwerk van de vakbeweging tussen grofweg 1960 en 2023.

Sommige na 2017 gemaakte VHV-video’s gaan onder de naam ‘Vakbondsgasten’, een speelse (?) verwijzing naar het bekende ‘Zomergasten’. Ze zijn allemaal terug te vinden op het YouTube kanaal van de VHV. Een deel heeft trouwens ook al een plaats gekregen in de Collecties van het IISG. Hieronder een selectie.

‘Oral History-project’ IISG

Zoals gezegd: de inspiratie om meer aandacht te besteden aan Oral History komt onder meer van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. Elders op vakbondshistorie.nl een uitgebreid overzicht van de Kok-deWaal-Muller tapes én een link naar de interviews die Ornstein ook had met voorzitters van werkgeversorganisaties.

Het IISG biedt méér oral (vakbonds)historie. Zoeken op de website van het IISG is niet altijd eenvoudig, daarom hier enkele links naar (hopelijk) de juiste plek.

42 audio-interviews uit de jaren 80: oud-FNV-medewerker Jan Varkevisser had interviews met 42 oud-vakbondsbestuurders. Notoir bekende mensen als Herman Bode en Piet Brussel, maar ook mensen uit het veld,  waarover elders weinig tot niets te vinden, zoals Frits Willems,  De op cassette vastgelegde en daarna gedigitaliseerde gesprekken bestrijken de periode 1981 tot en met 1989. De geluidskwaliteit is helaas niet steeds best, de verstaanbaarheid is soms heel moeizaam,maar wie zijn best doet, komt een heel eind.

8 audio-interviews met vakbondsleden: de VHV heeft alweer lang geleden een achttal interviews met vakbondsleden ondergebracht bij het IISG. Ook hier houdt de verstaanbaarheid helaas niet over.

Audio interviews Henne Pauli: Hoofd communicatie bij de FNV van 1975 tot 1985 heeft hij een reeks ‘sociaaleconomische’ interviews gehad met politici, maar ook met vakbondsmensen als Greetje Lubbie, Karin Adelmund en Piet Vos. De verstaanbaarheid van deze interviews lijkt stukken beter.

‘De FNV gaat niet opzij’: dat was het parool van de stakingen voor het behoud van de prijscompensatie in 1977. Henne Pauli had een 15-tal audio-interviews. Ook op cassetteband. Niet met de stakers, maar met kopstukken als Arie Groenevelt, Frans Drabbe en meer. Verstaanbaarheid is o.k.

Grasduinen in de video’s 

By the way: grasduin gerust eens verder in de bijna 300 vakbondshistorische video’s op dat videokanaal van de VHV. De meeste zijn qua lengte heel behapbaar en de onderwerpen zijn zeer divers.