Martin Spanjers, voorzitter

In 2008 interviewde Bert Breij op verzoek van de VHV alle voorzitters van de bonden die bij FNV, CNV en MHP zijn aangesloten. Hij vroeg hen naar hun visie op de toekomst en de betekenis van de historie. Hier het interview met voorzitter Martin Spanjers van FNV Zelfstandigen.

Martin Spanjers, voorzitters van FNV Zelfstandigen

Zelfstandigen zonder personeel

‘In 1998 werd er een discussie gevoerd of de FNV Dienstenbond ook de zelfstandigen moest organiseren. Men was het er over eens dat er met die groep wel iets moest gebeuren maar voor de Industriebond, de Vervoersbond en de Voedingsbond, de fusiepartners, was het geen optie om het speciaal op te pakken.37 Het is er dus toch wel van gekomen, een eigen bond voor ZZP-ers. Zelfstandigen zonder personeel. Een enorm groeiende groep in een speciale situatie, met een grote behoefte aan belangenbehartiging. Passend bij de FNV. Op het moment dat een ZZP-er personeel in dienst neemt, kan hij of zij altijd overstappen naar het MKB38 maar dan is goed op weg.’

Aparte rechtspositie

‘Voornaamste reden voor het apart organiseren van de ZZP-ers was en is hun aparte rechtspositie binnen de bond. Beleidsmatig waren de ZZP-ers niet echt te verenigen binnen de bond, maar ook het juridische dienstenpakket dat zij nodig hebben, paste niet binnen de reguliere afdeling Arbeidsrecht. Omdat ze anders bediend dienden te worden, paste de staande contributieopbouw ook niet bij hen.’

Structurele beweging

‘In de bedrijfsorganisatie zijn grote veranderingen gaande. De vraagkant verandert doordat er projectmatig en in korte cyclussen wordt gewerkt. Dat betekent dat men op korte termijn mensen nodig heeft voor een beperkte periode. De mensen die 4 of 5 jaar bij die bedrijven werken, bedenken dat ze dat net zo goed zelf kunnen doen en beginnen voor zichzelf binnen hun bestaande netwerk. De vraagkant blijft dus flexibel maar er komt enorme druk te staan op de personeelsbehoefte, zowel aan de boven- als onderkant. Daarbij is het ook zo, dat mocht een werknemer ontslagen worden en maar enigszins de gedachte hebben dat hij het ook zelf kan, hij dan eerder ZZP-er wil worden dan nog een keer het risico op ontslag te lopen. Soms beginnen mensen voor zichzelf vanuit een crisissituatie, maar de voornaamste ontwikkeling is dat veel mensen die bij een werkgever vertrekken voor zichzelf beginnen.’

Idealisme, het vak, ondernemerschap

‘Het idealisme van FNV ZZP is gestoeld op een stevig netwerk met elkaar en het vak. Wij zijn daarbij een vakbeweging in hart en nieren. Een groot deel van onze medewerkers werkt zelf in deeltijd en als zelfstandige. Zij zijn in feite werknemer en zelfstandige tegelijk en deze groep groeit ook enorm. De oriëntatie van ZZP-ers is overigens niet zozeer winst gedreven als wel gericht op vakmanschap. Vakmanschap is ook het centrale thema in mijn leven en ik zie dat FNV ZZP ook weer terug gaat naar het belang van vakmanschap. Wij zijn niet leeftijdsgebonden. Het gaat erom eerst een vak te beheersen en het vak is de trigger. Ik zie ook dat het belang van het vak weer helemaal terugkomt en dat men weer bezig is met de kern zoals de vakbeweging 150 jaar geleden begonnen is. Uitgaan van het vak en je daaromheen organiseren. Vanuit FNV ZZP organiseren we regiobijeenkomsten waarbij het overdragen van vakkennis centraal staat. Ook zijn we betrokken bij de ontwikkeling van een certificaat ondernemerschap op hbo- en mbo-niveau. Hierbij wordt extra aandacht besteed aan de ondernemersrol. Er wordt een combinatie gemaakt tussen vakmanschap en ondernemerschap. Je denkt na vanuit je vak en wordt je bewust van de mogelijkheden die er zijn om zelfstandig aan de slag te gaan. Dat was 100 jaar geleden zo en dat doen we nu precies zo. In feite gaat deze ontwikkeling terug naar het oorspronkelijke vakbondswerk van voor de oorlog toen men zich ook zonder cao organiseerde. Toen er na de oorlog sectorale cao’s werden afgesloten, golden die voor alle beroepen in de sector en hadden die niet meer direct met het vak te maken, terwijl de oriëntatie van de vakbeweging daar nog wel lag of behoorde te liggen.’

Historisch bewustzijn

‘Er zitten twee dimensies aan historisch bewustzijn. Enerzijds gaat dat over hoe de vakbeweging ooit begonnen is en wat de vakbeweging wil, anderzijds speelt de mondiale ontwikkeling een grote rol. Dit laatste is veel te veel verwaarloosd. Iedereen kijkt maar vanuit zijn eigen positie naar de dag van morgen. Vanuit belangenbehartiging en solidariteit zijn we als FNV ZPP nauwe samenwerkingsverbanden aangegaan met het Indiase SEWA(noot) en ondersteunen we hen financieel. Maar als het gaat het om het basale, hoe het ook al weer werkte, kunnen wij veel van hen leren. Als we het dichter bij huis zoeken dan zijn de Polen die naar Nederland komen een goed voorbeeld: ook zij komen hier als ZZP-er.’

Historische personen

‘Ik ken geen historische figuren die me nu speciaal inspireren. Ik moet dan wel denken aan de kaderleden, echte parels. Dat waren mensen die er helemaal voor gingen. Dat zijn mijn mensen en daar denk ik ook nog aan. Zij hebben bevochten waar wij nu zijn. Het geeft me ook een sterk gevoel dat ik een van hen ben. Dat is een historisch gevoel. Ik wil niet oordelen over de mensen van nu, maar het geeft wel aan dat het belangrijk is om te weten waar je het over hebt, wat er zich afspeelt en ook heeft afgespeeld, wil je ergens over kunnen beslissen.’
Bert Breij
Het interview met voorzitter Martin Spanjers is opgenomen in Twee miljoen leden, 25 voorzitters, 2009