Mensen die de op 18 november 2025 overleden CNV-bestuurder André Bal gekend hebben, karakteriseren hem vaak als volgt: ‘markant’, ’authentiek’, recht door zee’, ‘geeft ongezouten zijn mening’ en ‘een geweldige cursusleider’.
Jan Spijk, redacteur Vrienden van de Historie van de Vakbeweging (foto Maartje Kuperus)
André Bal was van 1983 tot 2005 vakbondsbestuurder voor CFO en CNV Publieke Zaak in met name de zorg- en welzijnssector. Niet zo gek aangezien hij de opleiding Sociaal Cultureel Werk had gevolgd aan De Horst in Driebergen. Een veelzijdige bestuurder die aan ongeveer twintig CAO-tafels zat in al die jaren. Daarvoor had hij al zijn sporen verdiend bij Werkende Jongeren CNV waar hij in 1977 begon als jongerenwerker. Een jaar later werd hij voorzitter en toen sommige jongeren hem in 1982 met ‘u’ begonnen aan te spreken werd het tijd voor André om een andere baan te zoeken.
Hij viel in 1983 meteen met zijn neus in de boter toen de gezamenlijke overheidsvakbonden massaal in actie kwamen tegen de bezuinigingen van 3% op het salaris van ambtenaren en het zorgpersoneel. Minister Rietkerk van Binnenlandse Zaken was de gebeten hond en de kreet ‘Boos op Koos!’ werd heel populair. Het was de grootste vakbondsactie ooit en de buitenlandse pers sprak van ‘anarchie in de Lage Landen’.
André gaf zelf in 1986 leiding aan het verzet tegen de bezuinigingen van minister Eelco Brinkman op het sociaal cultureel werk van 125 miljoen gulden. Het Malieveld stond 22 oktober 1986 vol met 7.000 welzijnswerkers. André timmerde een dag van tevoren sandwichborden in elkaar waar de door de bekende cartoonist Len Munnik gemaakte posters opgeplakt konden worden. Daarop stond met chocoladeletters: NEE BRINKMAN! André zocht de grenzen van de wet op door ’s avonds rond het Binnenhof alvast posters op te plakken. De politie gaf hem een proces verbaal.
Voor de zichtbaarheid van de nog jonge CFO waren de posters op de dag van de manifestatie een schot in de roos. De posters zag je over het hele terrein en ’s avonds in het NOS Journaal. Er was interne trots voor de zichtbaarheid van de CFO en dat straalde ook op André af. Er viel echter een grote schaduw over die dag toen door een windhoos twee palen van het podium in het publiek vielen. Er viel een dode te betreuren en heel zijn leven vroeg André zich af: was dit te voorkomen geweest en vooral of hij zelf een fout had gemaakt door in te stemmen met het opzetten van een tent op het Malieveld?
André kon juist zijn ei kwijt in de wat kleinere CAO’s. Zoals die van de schippersinternaten en hij streed als een leeuw voor een CAO voor tandartsassistenten. De machtige tandartsorganisatie NMT gaf echter niet toe al probeerde André met kaderleden bezoekers aan een congres van het NMT in Nieuwegein (2000) met flyers op andere gedachten te brengen. Uiteindelijk kwam die CAO er niet en daar was de CNV-bestuurder behoorlijk chagrijnig over.
Als je dan als persvoorlichter met André terugreed naar Den Haag moest de bijzitplek wel even opgeruimd worden want die lag bezaaid met allerlei paperassen. Vervolgens dicteerde hij in de auto wat er allemaal in de nieuwsbrief moest komen te staan. Uiteraard kreeg de NMT de volle laag in de toen nog papieren nieuwsbrief.
Door zijn principiële houding kwam hij ook een paar keer in conflict met het bestuur van CFO en CNV Publieke Zaak. Toen zijn manager volgens André door een “akkefietje” werd geschorst wilde hij de toegang tot het CNV-pand aan de Carnegielaan in Den Haag blokkeren. Dat vonden zijn collega’s toch te gortig. Een andere keer sprak hij op de afscheidsreceptie van een collega die door het dagelijks bestuur was ontslagen. Hij hekelde het besluit van het dagelijks bestuur en prees de ontslagen werknemer. Een officiële waarschuwing volgde. Hier bleek ook zijn karakter. In zijn ogen moest hij zijn rug recht houden tegen het onrecht dat zijn collega’s in de werkorganisatie was aangedaan.
Na zijn pensionering in 2005 bleef hij verschillende overleggen met werkgevers doen zoals het Pensioenfonds Medewerkers Apotheken, CAO dierenartsassistenten, de CAO voor het partijbureau van het CDA en enkele bezwaar- en geschillencommissies. Hij kon zich nu in zijn vrije tijd nog meer toeleggen op zijn grote hobby en passie: zeilen op zijn boot Tante Bep. Hij vond in en op de Nederlandse wateren zijn rust en genoot zichtbaar. Twee jaar geleden verhuisde hij met zijn vrouw Greet van Scheveningen naar Harderwijk. “Daar is ook een haven hoor”, zei André in die tijd met een lach op zijn gezicht.
Greet las tijdens de uitvaartdienst op 25 november in Harderwijk een indrukwekkende brief aan André voor. Zijn zeilvrienden prezen hem om zijn karakter, zijn vriendschap en zagen in André een mentor. Ook daar bemiddelde hij in conflicten. Zijn boot was dan ook heel erg goed zichtbaar op de twee schermen in de aula van begraafplaats De Elzenhof waar de dienst werd gehouden. Tante Bep is inmiddels door zijn zeilvrienden winterklaar gemaakt. Zij moet alleen op zoek naar een nieuwe schipper.
Wyb Kusters werkte als jongerenwerker en bestuurder bij de jongerenorganisatie van het CNV. Naderhand werd hij bestuurder bij CNV Vakmensen, toen de grootste marktbond binnen het CNV, vooral in de sector vervoer.
In de tweede helft van de jaren zeventig kwam André Bal in dienst van de jongerenorganisatie van het CNV, toen Werkende Jeugd CNV geheten. Hij werd al snel voorzitter. Daar liet hij zich kennen als een gedreven bestuurder die wars van conventies hard werkte aan de belangen van werkende jongeren. Hij toonde zich voor niets en niemand bang en schroomde niet om desnoods tegen de standpunten van de vakcentrale CNV in een eigen geluid te laten horen. Een goed voorbeeld daarvan was de door hem verwoorde publiekelijke steun van WJ voor een boycot van Zuid-Afrika terwijl het CNV zelf alleen de dialoog voorstond.
De jongerenorganisatie evolueerde met haar voorzitter van een op cursuswerk en kadervorming gerichte club naar een meer actiegerichte organisatie. Werkende jongeren kregen meer aandacht in de samenleving en WJ-CNV speelde daarin geen onaanzienlijke rol op terreinen als jeugdwerkloosheid, (beroeps-)onderwijs en het minimumjeugdloon. Daarbij werd ook door WJ, onder aanvoering van André Bal, niet geschroomd om bijvoorbeeld de kantoren van werkgeversorganisaties te bezetten. Hij liet daarbij zien een fervent pleitbezorger te zijn voor de groep die hem aan het hart ging. Daarbij werd hij gevoed door zijn praktisch christelijke levensovertuiging.
Bij de CNV-jongeren was internationale solidariteit een belangrijk item. In internationaal verband zoals bij het wereldcongres van onafhankelijke vakbonden, het Wereld Verbond van de Arbeid, in Manilla, sprak hij gloedvol het congres toe. Weliswaar in steenkolenengels, iets waarmee hij door zijn collega’s en kaderleden in het vermaarde WJ-cabaret op de hak werd genomen.
Voor zijn collega’s was André een inspirerende man die de staf aan medewerkers de ruimte gaf. Het vakbondsjongerenwerk bij het CNV stond in het teken van idealen en veel van de medewerkers voelden evenals André de drive, de roeping, om aan een betere wereld te werken. Zijn optreden werd gekenmerkt door een onverwoestbaar optimisme en een praktische insteek. Hij was standvastig, direct, moedig en schroomde niet erin te vliegen. Als collega en voorzitter kon je van hem op aan.
In zijn tijd bij de overheids- en zorgvakbond CFO leerde hij Greet Kappers kennen. Greet werkte als vormings- en cursusleidster in de sector waar ook André actief was. Ze bleken het zeer goed met elkaar te kunnen vinden en trouwden op 6 mei 2002. André en Greet waren echte maatjes. Het was er gezellig als je er kwam. Logischerwijs gingen de gesprekken vaak over de perikelen binnen de vakbeweging en de gemaakte reizen over de hele wereld. Ze gaven elkaar ook de ruimte.
Weinig mensen kennen Spitsbergen en Antarctica en de reis, per boot -zijn grote hobby-, er naartoe. André wel. Vanuit hun huiskamer in Scheveningen keek je over het strand naar de zee. In de loop van de tijd botste hij nogal eens met het bestuur van de bond. Dat zorgde er ook voor dat hij iets voortijdig met pensioen ging. André was een voorbeeld voor velen. Voor collega-bestuurders maar ook voor leden en kaderleden bij de vakbeweging. Hij wordt gemist.
Alfred Lohman, oud-bestuurder CFO en CNV Publieke Zaak
André is in de loop der jaren uitgegroeid tot een rasechte vakbondsbestuurder die wist wat hij wilde en waar de vakbeweging voor staat. Hij maakte het je zeker niet makkelijk. Hij kon het de collega’s maar vooral het bestuur lastig maken met kritische opmerkingen of vragen. In de CFO-tijd was het gebruikelijk dat er één keer in de maand in Nijkerk het bestuur, het hoofdbestuur en de collega’s bij elkaar kwamen om het beleid van de bond door te spreken. En dan ging het er vaak niet zachtzinnig aan toe omdat vakbondsbestuurders eigenzinnig zijn en zich niet door het bestuur maar zeker niet door het hoofdbestuur in een bepaalde richting lieten drukken. André liet zich dan horen en wij dachten dan: liever hij dan wij maar we waren het vaak wel met hem eens.
André had het in zijn sectoren niet altijd makkelijk. Door de bezuinigingen of omdat werkgevers niet bereid waren om voor een bepaalde groep werknemers een CAO af te sluiten. Zoals bijvoorbeeld voor tandartsassistenten. Hij deed soms ook kleine CAO’s zoals die voor het partijbureau van het CDA. Wij, zijn collega’s, vonden dat maar zozo. Want het koste teveel tijd en de omvang van een dergelijk pakket was heel erg klein. Waar doe je dat dan voor? André keek je dan aan en zei: ook die werknemers hebben recht op een fatsoenlijk arbeidsvoorwaardenpakket.
André heeft ook andere functies binnen de vakbeweging bekleed. Zo heeft hij jarenlang het regiokantoor Rotterdam (Heemraadsingel) gerund. Ook heeft hij zich, na zijn pensioen, bezig gehouden met de belangen van de senioren binnen het CNV. En daardoor ook betrokken bij de ontwikkelingen rond het nieuwe pensioenstelsel.
Persoonlijk heb ik met André de watersport gemeen. Hij met zijn zeilboot en ik met het windsurfen en later met het varen met een kajak. We probeerden soms wat af te spreken. En ik heb ook wel eens in de zeilboot mee gevaren. Maar het is niet mijn ding. Een paar jaar geleden hadden we met onze kanovereniging een tocht gepland op het Grevelingenmeer en ik had dat aan André laten weten. We hebben elkaar toen op het water ontmoet en gezellig met elkaar gesproken en geluncht op het eilandje Archipel. En dat zijn de momenten die ik heel erg koester.
We gaan André zeker missen. Hij was geïnteresseerd in je, betrokken bij het werk, zette zich voor de belangen van werknemers in, was een goede partner voor collega’s van andere vakbonden, zorgzaam maar soms ook nadrukkelijk aanwezig.
Willem Jelle Berg, oud-bestuurder CFO, lid dagelijks bestuur CNV Onderwijs en lid dagelijks bestuur CNV Vakcentrale
Toen ik in 1999 bestuurder werd, kwam ik op één kamer met André. We rookten allebei, dat kon toen nog gewoon op je kamer. We hadden een verschillend pakket. André hield zich meer bezig met ledenacties, ik was meer actief op macroniveau. Bijvoorbeeld met de hervorming van het pensioenstelsel. Uiteindelijk werden we meer dan collega’s, we raakten bevriend. We waren vaak overdag in het land en kwamen na kantoortijd nog naar onze werkplek. Daar voerden we dan mooie gesprekken.
De Haagsche Courant had in 2003 een rubriek over ‘de werkplek’. De redacteur kwam toen bij ons langs aan de Carnegielaan. André had grote stapels papier op zijn bureau, maar die van mij was leeg. André had daar een duidelijke opvatting over: een leeg bureau is een teken van een zieke geest. Na zijn verhuizing naar Scheveningen heb ik veel van André’s archief voor onder andere het Luthers jeugdwerk bij mij thuis opgeslagen. Het bureau dat er ook stond is uiteindelijk naar mijn neefje gegaan. Regelmatig kwam André bij mij langs om te neuzen in zijn archief. André kwam ook wel op mijn verjaardagen en als mijn ouders er waren maakte hij altijd een praatje met ze. Zo was André. Hij was betrokken met de mensen om hem heen. Hij had ook de kwaliteit om goed samen te werken met de collega’s van het FNV. Die kregen zeker ontzag voor hem.
Hij was mijn leermeester als het ging om het organiseren van ledenbijeenkomsten. Ik was goed met cijfers rond pensioenen en daar kon ik André weer mee helpen. Hij had op een gegeven moment moeite met de verzakelijking van de werkorganisatie van het CNV. Hij stak zijn ergernissen niet onder stoelen of banken. Hij had een enorme drive voor zijn werk. Neem zijn inzet om een CAO voor tandartsassistenten te bewerkstelligen. Helaas is hem dat niet gelukt en daar baalde hij dan enorm van.
Ik vond dat André zijn werk als vakbondsbestuurder op papier moest zetten. Uiteindelijk heeft hij dat ook in 2015 gedaan in zijn boek ‘Vakbondsbestuurder vertelt zijn verhaal’. Hij deed er tien jaar over maar hij was blij dat ik hem had gestimuleerd om het te doen. Het staat vol met prachtige vakbondsverhalen. Ook na zijn pensionering bleven we elkaar regelmatig zien. Hij stuurde mij twee maanden voor zijn dood nog een hele persoonlijke brief. Dat was André: een heel mooi mens.
December 2025