Het geheugen van de vakbeweging

Kitty Jong (l) en Tuur Elzinga (r), nu vice-voorzitter van de FNV, de hoogste vakbondsleiders in de ‘de Volkskrant 200’ van 2020. Beiden hebben zich kandidaat gesteld voor de opvolging van Han Busker als FNV-voorzitter


De Volkskrant ‘Top 200 Invloedrijkste Nederlanders’

2021: een jaar met perspectief

Het naderende einde van het jaar is ook weer de tijd, corona of niet, van de bekende lijstjes: de top 2000, de Top 100 Meest invloedrijke vrouwen van Opzij en …..  natuurlijk ook van de Top 200 van de invloedrijkste Nederlanders van de Volkskrant. Ruim twee jaar geleden besteedden we aandacht aan deze top met als aanleiding de 200 van Mertens: 50 jaar na dato (1968). We zijn nu drie edities (2018-2020) verder. Wat is er de afgelopen jaren veranderd? Hoe is het nu gesteld met de invloed van de vakbeweging en de vakbondsbestuurders? Welke rol spelen zij in ‘invloedrijk Nederland’. Een indicatie, niet meer en niet minder, is het aantal en de rangorde van vakbondsbestuurders in de top 200 van de afgelopen jaren. Welke veranderingen zien we? Jacques van Gerwen analyseert en ziet voor 2021 lichtpuntjes.

Vakbondsbestuurders in de Top 200

Top 200 Invloedrijkste Nederlanders, de Volkskrant dd 13 december 2020

2020: Tuur Elzinga, vice voorzitter FNV (op plaats 80), Zakaria Boufangacha, coördinator arbeidsvoorwaarden FNV (125), Kitty Jong vice voorzitter FNV (154)

2019: Han Busker voorzitter FNV (63), Zakaria Boufangacha, coördinator arbeidsvoorwaarden FNV (136), Tuur Elzinga (159)

2018: Han Busker voorzitter FNV (78), Zakaria Boufangacha, coördinator arbeidsvoorwaarden FNV (152), Tuur Elzinga, vice voorzitter FNV (184)

2017: Han Busker, voorzitter FNV (79), Zakaria Boufangacha, coördinator arbeidsvoorwaarden FNV (154), Mariëtte Patijn, vice voorzitter FNV (180),  Wim Kok, minister van Staat (194).

2016: Han Busker (88), Mariëtte Patijn, cao-coördinator FNV (144), Wim Kok (186).

2015 Ton Heerts, voorzitter FNV (13), Mariëtte Patijn cao-coördinator FNV (117), Gijs van Dijk, bestuurder FNV (143), Lilian Marijnissen, bestuurder Abvakabo FNV/cao-onderhandelaar (177).

2014: Ton Heerts (13), Corrie van Brenk-van Barneveld, voorzitter Abvakabo (88), Mariëtte Patijn, cao-coördinator FNV (122), Catelene Passchier, bestuurder FNV (155), Wim Kok (168).

2013: Ton Heerts (12), Corrie van Brenk, voorzitter Abvakabo FNV (81),  Peter Gortzak, oud-vice voorzitter FNV (117),  Mariëtte Patijn, cao-coördinator FNV (122), Wim Kok, Minister van Staat (151), Catelene Passchier, bestuurder FNV (159).

2012: Ton Heerts (17), Wim Kok (85), Peter Gortzak, oud-vicevoorzitter FNV (97).

2011: Agnes Jongerius (17), Peter Gortzak (48), Wim Kok (82), Lodewijk de Waal (93), Han Noten (176).

2010: Agnes Jongerius (7), Wim Kok (40), Edith Snoey (51), Lodewijk de Waal (107), Han Noten (142), Anton Westerlaken (184).

2009: Agnes Jongerius, in 2005 de eerste vrouwelijke voorzitter van de FNV (6), Wim Kok (49), Edith Snoey, in 2005 de eerste vrouwelijke voorzitter van de AbvaKabo (53), Lodewijk de Waal (90), Ruud Vreeman (152), Han Noten (162).

2008: Agnes Jongerius (6), Wim Kok (49), Edith Snoey (53), Anton Westerlaken (55), Lodewijk de Waal (90), Doekle Terpstra (94), Ruud Vreeman (152), Han Noten (162).

2007: Agnes Jongerius (12), Wim Kok (27), Edith Snoey (72), Ruud Vreeman (94), Han Noten (157), Lodewijk de Waal (167).

2006: Agnes Jongerius (14), Anton Westerlaken, oud voorzitter CNV (28), Wim Kok (33), Ad Verhoeven, voorzitter vakcentrale MHP (49), Ella Vogelaar, oud vice voorzitter FNV (70), Ton Heerts, vice voorzitter FNV (81), René Paas, voorzitter CNV (86), Edith Snoey (104), Lodewijk de Waal, oud voorzitter FNV (130), Doekle Terpstra, oud voorzitter CNV (154), Ruud Vreeman (197).

Een hand

Agnes Jongerius – de enige vakbondsbestuurder die een aantal jaren op rij in de Top 10 stond, met als hoogste notering nummer 6 in 2009…

Het aantal vakbondsbestuurders in de jaarlijkse top 200 is vrijwel op de vingers van een hand te tellen. 2006 telde het grootste aantal vermeldingen: 10. Twee handen dus, maar ook een uitzondering. Het is ook het enige jaar met drie (oud-)vakbondsbestuurders van CNV-huize: Anton Westerlaken, René Paas en Doekle Terpstra. Ook in de afgelopen drie jaar lukte het niet om als CNV bestuurder een plek in de top 200 te verwerven. Hier ligt een mooie uitdaging voor Piet Fortuin. Agnes Jongerius is de enige vakbondsbestuurder die een aantal jaren op rij in de top 10 stond, met als hoogste notering nummer 6 in 2009. Na haar afscheid in 2012 verdween ze uit de lijst, omdat democratisch gekozen bewindslieden en politici (behalve leden van de Eerste Kamer) niet in de lijst worden opgenomen. Ton Heerts wist eveneens enige jaren een betrekkelijk hoge positie in het ‘linker rijtje’ in te nemen.

Het jaar 2013 liet nog een veel belovende start van drie (vrouwelijke) nieuwkomers in de top 200 zien: Corrie van Brenk, Mariëtte Patijn en Catelene Passchier. Maar alle drie zijn ze inmiddels weer van het landelijke vakbondstoneel verdwenen met daarbij de kanttekening dat Catelene Passchier een overstap maakte naar de internationale vakbeweging.

Tanende invloed

In de laatste jaren is onmiskenbaar sprake van een tanende invloed van de vakbeweging. Dat vertaalt zich ook in de top 200: minder mensen en lagere posities. Bovendien staan in de lijst oud-vakbondsbestuurders die hun positie in de top 200 mede te danken hadden aan andere functies die zij op dat moment bekleden met als bekende voorbeelden Wim Kok (die in zijn hoedanigheid als minister van staat in de lijst stond) en Lodewijk de Waal in zijn hoedanigheid als directeur van Humanitas.

Geen wezenlijke verandering

Uit de lijsten van de afgelopen drie jaren (2018-2020) blijkt dat er geen sprake is van een wezenlijke verandering. Elk jaar slechts drie personen. Het aantal vakbondsbestuurders blijft beperkt tot vier. Vier FNV-bestuurders: drie mannen en een vrouw. Opvallend daarbij is dat Han Busker in zijn laatste volle jaar in 2020 als FNV-voorzitter geen plek meer heeft in de top 200, terwijl hij in de voorafgaande jaren toch in het “linker rijtje stond” (Top 100). Er zijn in ieder geval twee lichtpuntjes: Tuur Elzinga maakt grote stappen van plaats 184 (2018) naar 80 (2020), en wisselt daarmee stuivertje met Zakaria Boufangacha. En Kitty Jong komt als nieuwkomer binnen op plek 154.

Optimisme

Jacques van Gerwen, VHV-redacteur, auteur van dit artikel

Toch is er alle reden om ondanks de huidige (corona-)malaise optimistisch naar de toekomst te kijken. In brede lagen van de samenleving – in binnen en buitenland – en bij alle lagen van de bevolking, inclusief de elite, lijkt het inzicht door te dringen dat “alles wat vast staat verdampt” en ook dat “alles van waarde weerloos is” (Lucebert). Het is tijd voor een Great Reset, voor fundamentele en structurele economische en maatschappelijke veranderingen gericht op een meer duurzame en rechtvaardigere economie, minder ongelijkheid, minder polarisatie en op een beter klimaat. Nieuwe, grote uitdagingen liggen voor ons en van de vakbeweging en onze vakbondsbestuurders mogen wij verwachten dat zij niet alleen een actieve bijdrage maar ook een belangrijke stempel gaan drukken op de concrete invulling en uitvoering van de agenda van de Great Reset.

Van 4 februari t/m 9 maart 2021 kunnen alle bijna 1 miljoen FNV-leden aangeven wie volgens hen aan het roer van de FNV moet staan en wie het boegbeeld wordt van de grootste vakbond van Nederland. Het zou mooi zijn wanneer deze verkiezing een extra aanleiding is voor de FNV en voor de Kitty Jong en Tuur Elzinga om zich intern en extern extra te profileren. (En even terzijde: leent het voorzitterschap van het FNV zich niet ook als duobaan?).

Hoe het ook gaat uitpakken. Ik kijk in ieder geval reikhalzend uit naar de nieuwe top 200 van De Volkskrant eind 2021!

Jacques van Gerwen

December 2020