‘Schoon genoeg’- ‘Respect’ – ‘Nooit meer onzichtbaar’

Jan Verhagen
augustus 2026

15 juni 2006 markeert de daadwerkelijke start van ‘Organizing’ in Nederland. Dat gebeurt in de Schoonmaaksector, naar analogie van en geïnspireerd door de ‘Justice for Janitors’-campagne in Amerika. Een korte terugblik, en enkele links voor wie meer wil weten.

Schoonmaakwerk: zwaar werk, nog steeds. Ondergewaardeerd, nog steeds. En speelbal van marktwerking en aanbestedingscircussen, nog steeds. Ook in Nederland.
Toch is er iets veranderd. Twintig jaar geleden deden schoonmakers meestal onzichtbaar hun werk en geacht werden hun mond te houden.
De website van VPRO-Tegenlicht beschrijft dat helder. Wanneer vakbondsman Othman Amarnis in 2006 om zes uur in de ochtend in een kantoorgebouw in Den Haag een schoonmaker aanspreekt, kijkt die “verschrikt om zich heen en gebaart Othman met hem mee te gaan naar een diepe kast voordat hij iets durft te zeggen.”
Nu vormen schoonmakers een grote groep zelfbewuste, strijdbereide en stevig georganiseerde arbeiders.
Het startmoment van die verandering: 15 juni 2006. Op die dag voert FNV Bondgenoten met honderden schoonmakers op diverse plaatsen actie. Dat leidde tot veel media-aandacht voor de positie van de schoonmaker.
En ook voor de vakbonden in Nederland is dat sindsdien ‘Justice for Cleaners’-day: de internationale actiedag waarop schoonmakers ieder jaar aandacht vragen voeren voor respect en waardering.
Want ondanks alle vooruitgang is er nog veel te doen. Ongeveer op het moment dat dit artikel via de VHV-Nieuwsbrief zijn lezers bereikt, zo rond 31 augustus, staat bij de schoonmakers een nieuwe cao-staking op de rol…

Achtergrond van International Justice Day for Cleaners

International Justice Day for Cleaners vindt zijn oorsprong op 15 juni 1990. Op die dag “voerden schoonmakers in de VS actie met vakbond SEIU. Een vreedzame demonstratie van schoonmakers en hun gezinnen voor een hoger loon en vakbondsrechten werd in Los Angeles door bruut politiegeweld uiteengeslagen. Beelden van het wrede politieoptreden gingen de hele wereld over.

De maatschappelijke verontwaardiging droeg bij aan de overwinning van de actievoerende schoonmakers. De eerste overwinning in een lange reeks van campagnes wereldwijd.”
(Bron: FNV.nl).

Ook in 2026 is deze dag in vele landen niet onopgemerkt voorbijgegaan. Triest, maar waar: in Nepal lag de focus van de eisen van de schoonmakers op 15 juni op betere bescherming tegen klimaatrampen. Dat streven is eind augustus 2026 op wrede wijze ingehaald door de realiteit van een vele honderden slachtoffers eisende vloedgolf. Na enige aarzeling heb ik toch gekozen om deze pijnlijke foto van Global Union UNI te plaatsen.

Creativiteit óók bij de vakbond

De vakbeweging heeft niet altijd een ‘creatief imago’. Het hardnekkkige cliché is nog steeds dat van oudere, meest blanke, voor het behoud van verworven posities actievoerende mannen. Dat wordt dan afgewisseld met keurige dames en heren die in Sociaal-Economische Raad, Stichting van de Arbeid en andere overlegorganen polderend Nederland overeind pogen te houden, daarbij een enkele keer voorspelbaar-radicale taal niet schuwend. Hoewel – het moet gezegd – Hans Spekman in 2026 bezig lijkt daar verandering in te brengen.

Maar zeker de schoonmaakacties hebben dit standaard beeld-van-de-bond behoorlijk veranderd. De actievoerende werkers uit deze sector waren in alle opzichten veelkleurig, en de actiedoelen waren niet gericht op behoud van verworvenheden, maar vooral op het veroveren van de meest basale rechten.
Daar horen ook andere manieren van actievoeren bij. Andere, meer diverse vormen, maar ook een andere presentatie. Zonder verder reclame te maken: kijk eens naar het boekje ‘Nooit meer onzichtbaar’. De makers zelf noemen het een publicatie van de meest epische momenten uit die jaren. Bewust alleen gelanceerd als ‘beet te pakken’ boekwerk, geeft het een beeldend overzicht van de in 2019 afgesloten ’Schoon-genoeg’-campagne. Dat het alleen fysiek en niet digitaal is, zou je kunnen betreuren, maar het dingt daarom wel mee naar een toekomstige status als ‘collectors item.’

Meer over de organizing-story in en buiten de Schoonmaaksector

Hoe het allemaal ging is herhaaldelijk en op vele plaatsen beschreven, en gefilmd.
Een goed zicht op hoe succesvol vasthoudende acties van schoonmakers kunnen zijn, is te vinden op de mede door de VHV gedragen website ‘vakbondsverhalen’.
Daar vinden we ook een literatuurverwijzing naar enkele relevante publicaties. Echter dáár zonder links…daarom óók in dit artikel vermeld, maar dan – voor zover mogelijk – mét link.

Verder onderaan dit overzicht ook twee links naar spraakmakende films.

Het ‘Witboek Schoon Genoeg’ waarmee FNV Bondgenoten in 2009 extra power gaf aan de acties van de schoonmakers
Ad Knotter: ‘Justice for Janitors Goes Dutch. Precarious Labour and Trade Union Response in the Cleaning Industry (1988–2012): A Transnational History’- International Review of Social History, jaargang 62, nr. 1, april 2017, pp. 1-35
Diederik Olders en Sjaak van der Velden: ‘Respect! De staking van de schoonmakers in 2010’- Rotterdam 2011
Pien Heuts: ‘Tegenmacht’- Amsterdam 2011
Interview met (toenmalig) FNV-Organizer Herrie Hoogenboom in Manifest: ‘Niet enkel de pleinen vol, maar werken aan duurzame vakbondsmacht’ (2017)
Wim Sprenger en Maarten van Klaveren: ‘Organising binnen de Nederlandse Arbeidsverhoudingen’ (Amsterdam 2009)
een VHV-webpagina met links naar publicaties over organizing
gevonden op YouTube na een tip: de film ‘Bread and roses’ van Ken Loach over de ‘Justice for Janitors’- campagne in de Verenigde Staten
…en uiteraard: ‘I fight for you’, de VPRO-documentaire over de (moeizame) aftrap van organizing in Nederland (geluid prima, beeld helaas van bedenkelijke kwaliteit)

Podcast? Sopcast!

Van 1 oktober 2021 tot 22 juni 2022 hadden de Schoonmakers een eigen podcast, met de toepasselijke naam ‘SOPCast’.
In totaal 7 afleveringen staan vermeld op de betreffende FNV-webpagina, maar de links werken helaas niet (meer). Voor zover ons bekend komt dat door ‘technische beperkingen’.
Met medewerking van de FNV is het gelukt de juiste links boven water te halen, en via vakbondshistorie.nl weer breed toegankelijk te maken. Inclusief datering hebben we daarmee een stukje – nu nog recente – vakbondshistorie weten te vereeuwigen (hopen we…).

Sopcast Aflevering 1: Wie houden Nederland schoon?
October 1, 2021
Een schoon ziekhuis, een vlekkeloze bibliotheek, een smetteloze vertrekhal, een trein-wc die spic en span is. Voor heel veel mensen in Nederland klinkt dit als een vanzelfsprekendheid. Maar wie gaan er achter al die schone ruimtes schuil? In deze aflevering praat Sarah Haaij met de mensen die Nederland schoonhouden en hoor je meer over de onderhandelingen voor een nieuwe cao. Te gast zijn Khadija Tahiri en Glenn Bruijnius van het Schoonmakersparlement en Renate Bos van FNV Schoonmaak

Sopcast Aflevering 2: Waarom schoonmakers moeilijk rondkomen
October 14, 2021
Aflevering 2 van Sopcast gaat over inkomen. Je hoort schoonmaakster Delfina, die samen met haar collega’s dag en nacht werkt om de vertrekhallen, wc’s en eindeloze gangen van Schiphol schoon te houden. Hoe kan het dat haar harde werk niet genoeg oplevert om fatsoenlijk rond te komen? Dat bespreken we met Sander Heijne, economie-journalist, auteur van het boek Fantoomgroei en bekend van het tv-programma Scheefgroei in de Polder.

Sopcast aflevering 3: Welkom in de wereld van aanbestedingen
October 28, 2021
Wist je dat veel schoonmakers jarenlang ergens schoonmaken maar om de zoveel tijd een nieuwe werkgever krijgen? Dat die nieuwe baas de opdrachtgever belooft harder schoon te maken voor minder geld? Welkom in de wereld van aanbestedingen!
In deze aflevering horen we van Marjolijn Bulk (beleidsadviseur FNV) en schoonmaker Abdel Kourtit wat aanbestedingen eigenlijk zijn. Zo werkte Abdel ooit voor een schoonmaakbedrijf, nu voor de overheid en dat is een wereld van verschil.

Sopcast aflevering 4: Stuk door werkdruk
November 15, 2021
Op één dag 90 bedden verschonen, in 90 seconden een trein-wc poetsen of 3000 m² stofzuigen in een uur. Dat zijn de capriolen die van schoonmakers worden gevraagd. In deze aflevering praten we daarom over de werkdruk in de sector. Want die werkdruk, zeggen zowel de werknemers als de Inspectie SZW, is veel te hoog. Hoe kan dat? En wat kunnen we eraan doen? Sarah Haaij spreekt schoonmaakster van vakantieparken Miranda Venema en arbo-expert Koen Langenhuysen.

Sopcast aflevering 5: Waarom schoonmakers steeds vaker ziek zijn
December 14, 2021
Gevaarlijke stoffen, wiebelige trappetjes, onmogelijke werkuren: ziekteverzuim kent een hoop oorzaken. Sinds 2014 neemt het aantal ziektemeldingen onder schoonmakers toe. Door het werk gaan we stuk, zeggen zij. Daarover praten we in aflevering 5 met gepensioneerd huisarts Paul Jonas, die een speciale interesse heeft in de relatie tussen arbeidsomstandigheden en gezondheid. En met Eloisa Delgado, zij traint nieuwe schoonmakers en vertelt over haar ervaringen op de werkvloer.

Sopcast aflevering 6: Een cao-feestje!
January 11, 2022
Een feestelijke aflevering: de leden van FNV Schoonmaak hebben ingestemd met het principeakkoord voor een nieuwe cao! Met een loonsverhoging van 7,5 % en meer oog voor ziekteverzuim zijn er belangrijke successen geboekt. Maar wat valt er precies te vieren en waar zullen de schoonmakers voor blijven strijden? Sarah Haaij ging in december bij het Schoonmakersparlement op zoek naar antwoorden.

Special: de wereld van de Migrant Domestic Workers
June 17, 2022
In Nederland werken tienduizenden ongedocumenteerde Migrant Domestic Workers (MDW) die diensten als schoonmaak en zorg verlenen aan particulieren. Door hun werk kunnen 220.000 huishoudens tijd besteden aan werk, studie of mantelzorg. MDW leveren zo een belangrijke bijdrage aan onze samenleving en economie, maar blijven zelf vaak rechteloos en onzichtbaar. We praten daarover met vertegenwoordigers van de vakbond voor MDW en FNV Schoonmaak en met Tesseltje de Lange, Hoogleraar Europees migratierecht.