Het geheugen van de vakbeweging
Samen namen zij deel aan drie van de vijf bouwbrigades. Astrid Kaag en Maria Beccari. ‘De eerste brigade vertrok in 1985 en de laatste in 1990. En nog steeds, na al die jaren zijn veel leden van de bouwbrigades met elkaar in contact. Elk jaar een reünie. Het was een bijzondere belevenis voor ons allemaal´, zeggen ze tegelijkertijd.
FNV Bouwbrigade aan het werk in het kader van het EL SOL-project
Midden jaren tachtig kwam een aantal ontwikkelingen bijeen. Er was in Nederland een groot draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking. Bovendien was er grote sympathie voor de Sandinisten die dictator Somoza hadden verjaagd. Eén van de eerste initiatieven van de Sandinisten was om een alfabetiseringscampagne voor de hele bevolking op touw te zetten. En in Nederland? Hier heerste grote werkloosheid onder jongeren. De economie zat in een fikse dip. Voeg al die ingrediënten bij elkaar en het idee is geboren om met jongeren in Nicaragua scholen te gaan bouwen. Het EL SOL project was geboren. EL SOL genoemd naar het dorp waar de eerste school gebouwd zou gaan worden.
Sterk draagvlak voor bouwbrigades
‘Iedereen schaarde zich al vrij snel achter het programma´, zegt Astrid Kaag, net als Maria nog steeds werkzaam bij de FNV. Het idee kwam vanuit FNV Jongeren dat zich zowel verbonden wist met de vakcentrale als ook een onafhankelijke positie wilde innemen. ‘Natuurlijk was het mooi meegenomen dat de Jongerenbeweging FNV goed bij kas zat. Maar liefst zeven miljoen gulden werd ontvangen van het ministerie van VWS om jongerenwerk binnen de vakbeweging te organiseren. We zaten over het hele land verspreid in zo´n dertig kantoren´, zegt Astrid. ´En daarmee konden we een sterk draagvlak organiseren en jongeren werven voor de brigades.´
Veel inzet kwam ook van de kant van het Nicaragua Comité met Rens van der Linden en Gabrielle Athmer als voortrekkers. ´Zij hadden het programma goed bij ons in de markt gezet. De financiering ging voor een deel via de NCDO. De Bouw en Hout Bond FNV steunde het project en ook de Gemeente Amsterdam stelde gelden ter beschikking uit een werklozenpotje voor jongeren waardoor tien jongeren gedurende hun verblijf in Nicaragua verzekerd waren van een minimumloon. En ook de deelnemers zelf leverden hun bijdrage aan het geheel´. En zo sloot ook op dit punt alles naadloos op elkaar aan: de voorbereiding, de zes maanden bouwen in Nicaragua en de uitwerking naar Nederlandse scholen en naar de vakbondsleden. Alles bij elkaar een programma van een jaar. Bovendien kwamen in Nederland nog leermiddelenacties van de grond en werd gereedschap ingezameld voor verscheping naar Nicaragua. ´Het was juist de samenhang van al die onderdelen die de kracht van het EL SOL programma vormde´, licht Maria toe.
Astrid Kaag (links) – “We woonden onder Nicaraguaanse omstandigheden”
En in Nicaragua? ´Daar woonden wij bij Nicaraguaanse families. Onder Nicaraguaanse omstandigheden. En dat vormde voor heel wat van de ´brigadistas´ – elke brigade telde zo´n 15 tot 22 jongeren – een fikse overgang.´ Eenvoudig en eentonig eten. Bonen met rijst en rijst met bonen. Soms wat vlees. Dat op zich was al wennen. Kwam nog bij dat het Spaans voor veel leden van de brigades een fikse opgave bleek. En de Nicaraguanen spraken op hun beurt vrijwel geen Engels. ´Maar uiteindelijk was dat alles op te lossen. De grote winst was dat er de voldoening was van het heel concreet aan de gang gaan en de bouw van een school realiseren. Een school die stevig stond en een centrale plaats had in het dorp.´ Waar kinderen voor het eerst in hun leven toe konden. En Sandinistisch basisonderwijs kregen. ´Met als een van de eerste woorden ´la revolución´, zegt Astrid. ´In die twee woorden zitten alle klinkers. Vandaar´.
EL SOL-project
Het EL SOL project sloot dus goed aan bij het beleid van het Sandinistische ministerie van onderwijs dat af wilde van de scheiding tussen openbaar en privé onderwijs. Onderwijs voor de armen en onderwijs voor de rijken. Alle scholen moesten voor iedereen toegankelijk worden, tot diep op het platteland. En daarmee werd ´EL SOL´ deel van het nationale onderwijsbeleid en daarmee ook deel van de sociale en maatschappelijke vooruitgang van het land.
Ook na terugkeer bleef het verblijf in Nicaragua grote impact behouden. De jongeren bezochten veel scholen en vakbondsgroepen in Nederland om te vertellen van hun ervaringen. ´Eindeloos veel anekdotes over wat we daar hebben beleefd. Het waren avontuurlijke tijden voor iedereen.´
Was het EL SOL project uniek? ´Ja´, zeggen zij beiden,´ En wel in meerdere opzichten. We gingen duidelijk in op een lokale vraag. We konden jongeren heel concreet laten werken aan internationale solidariteit die aansloot op hun eigen belevingswereld.´ Kortom, EL SOL was een heel aansprekend ´format´. Voeg daar nog eens aan toe dat veel meiden zich gingen richten op technische beroepen en de conclusie van Maria en Astrid maakt duidelijk dat ´dat allemaal mooi in dit programma samen viel. Het was voor een deel geluk, maar ook het resultaat van inzicht en hard werken. En we hebben gedurende die gehele periode goed gebruik gemaakt van de geboden kansen´.
EL SOL. Een uniek project in de geschiedenis van de FNV. ´En weet je wat het mooiste is? Die scholen functioneren nog allemaal´.
Wouter van der Schaaf
Februari 2016