50 jaar na de sluiting van de Limburgse mijnen

M2015 – Het jaar van de Mijnen

In 2015 is het vijftig jaar geleden dat toenmalig minister Den Uyl aankondigde de kolenwinning te stoppen. Nu, vijftig jaar later, is het tijd de balans op te maken. De voormalige mijnstreek van Nederland organiseert een themajaar over haar herkomst, met voor inwoners en bezoekers een breed programma aan activiteiten. Welk effect hebben de mijnbouwjaren zelf en de jaren na de sluiting op het leven van vandaag de dag? En op welke manier helpt het mijnerfgoed huidige vraagstukken te adresseren?

1. Activiteiten die het verhaal van de mijnstreek zichtbaar en invoelbaar maken, en dat langs de drie lijnen: cultuur, economie en sport.
   Door goede afstemming en afwisseling van verschillende typen activiteiten staan ‘de mijnen’ een jaar lang integraal op de agenda.
2. De verankering van dat verhaal, bijvoorbeeld door de realisatie van een nieuw Nederlands Mijnmuseum – en het draagvlak daarvoor te versterken. Daarbij kan het één niet zonder het ander.

Vers in het geheugen

Op 17 december 1965 houdt minister van Economische Zaken Joop den Uyl in de Stadsschouwburg van Heerlen een historische toespraak. Negenenveertig jaar later, op woensdag 17 december 2014 klinken de woorden van PvdA’er Den Uyl opnieuw op precies dezelfde plek. Deze keer uitgesproken door acteur Jaap Spijkers. Het markeert de start van ‘M2015’. In dezelfde voorstelling spreekt Eurocommissaris en Heerlenaar Frans Timmermans. Hij blikt vooruit naar 2065, honderd jaar na de toespraak van Den Uyl.

In zijn ‘Eerste Mijnnota’ kondigt Joop den Uyl in 1965 de sluiting aan van de Limburgse mijnen. Een beslissing die ingrijpende gevolgen zal hebben voor de duizenden werknemers en hun gezinnen en voor Limburg als geheel. Den Uyl belooft die bewuste avond weliswaar ‘geen mijnsluiting zonder redelijk perspectief op ander werk,’ maar de tijd heeft geleerd dat de overheid die belofte maar moeizaam heeft kunnen waarmaken. De oudere generatie staat het nog vers in het geheugen. Voor veel jongeren is het niet meer dan een moment in de geschiedenis van hun (groot)ouders. Kunnen we hen een visie op de toekomst bieden?

Theatraal tot leven gewekt

Acteur Jaap Spijkers kruipt in de huid van de oud-minister van Economische Zaken. In de voorstelling wordt rond zijn toespraak het maatschappelijke en politieke klimaat in die decemberdagen van 1965 geschetst.
Acteurs als Bert Luppes, en van Toneelgroep Maastricht Hans Trentelman, Hans van Leipsig, Mieneke Bakker en Martijn van der Veen spelen de rollen van onder andere de burgemeester van Heerlen, de gouverneur van Limburg, de Limburgse bisschop, vakbondsmensen en een mijnwerkersgezin. De Limburgse theatermaker Servé Hermans (Toneelgroep Maastricht) voert de regie.
De voorstelling krijgt muzikaal invulling door het enige nog bestaande mijnwerkerskoor uit de vroegere Belgische mijnzetel Genk, door slagwerker Edwin van der Burgt, operazangeres Lies Verholle en pianiste Elisabeth de Loore.
De teksten voor de scènes zijn geschreven door dramaturg Frans Hendrickx, na historisch (media)onderzoek samen met journalist Wiel Beijer van Dagblad De Limburger en Limburgs Dagblad.
De voorstelling wordt afgesloten door Frans Timmermans. Hij neemt de taak op zich om de woorden die Den Uyl toen uitsprak te wegen. Wat is er allemaal van terecht gekomen? Maar hij schept vooral een nieuwe horizon voor de voormalige Mijnstreken in de Euregio Maas-Rijn: hoe ziet onze wereld er uit in 2065?

(Gepubliceerd december 2014, update februari 2022)

Meer over het jaar van de mijnen

• M2015.nl  (een initiatief van de gemeente Heerlen, een niet beveiligde website). Van daaruit ga je naar een ‘media-overzicht’: wél beveiligd, maar met veel advertenties.
• Sociaal Historisch Centrum voor Limburg (SHCL)
• Een foto-impressie op Vimeo, met Limburgse muzikale begeleiding