Radical Histories uit VS: actueel en inspirerend
Indringende tentoonstelling in H’ART Museum Amsterdam
Tekst en foto’s: Harry Peer
April 2026
Met Radical Histories: Chicano Prints from the Smithsonian Art Museum brengt het H’ART Museum een boeiend hoofdstuk uit de Amerikaanse kunst- en sociale geschiedenis naar Nederland. Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw gebruiken Chicano-kunstenaars, Amerikanen van Mexicaans afkomst, kunst om maatschappelijke problemen aan te kaarten, bewustwording te vergroten of protesten te organiseren.
Geuzennaam
In het begin van de vorige eeuw was Chicano de wat denigrerende aanduiding voor de Mexicaanse arbeider. Later in de eeuw werd het een soort geuzennaam. Zestig indringende politieke posters en prenten van 42 kunstenaars zijn in het museum in Amsterdam te zien. Met een verhelderende toelichting erbij. We kijken naar uitbuiting van arbeiders en hun strijd voor lotsverbetering, vakbondsacties, gelijke rechten voor vrouwen en queerpersonen. Ook verzet tegen oorlog, dominante mediavoorstellingen, de harde werkelijkheid van immigratie en geweld aan de grenzen.
Burgerrechten en sociale rechtvaardigheid
Hervormers, mannen en vrouwen zetten zich in voor burgerrechten en sociale rechtvaardigheid. De boegbeelden van de sociale bewegingen zijn deel gaan uitmaken van de Amerikaanse geschiedenis. Het is een actuele en inspirerende tentoonstelling.
De kunstenaars zetten je aan het denken over de Amerikaanse geschiedenis en identiteit. Je krijgt bovendien een indruk van wat er nodig is om een actie in een heldere boodschap en vervolgens in een beeld om te zetten. De expositie sluit onbedoeld, maar wel naadloos aan op het brede verzet in de Verenigde Staten tegen de ondermijning van democratie en rechtsstaat door de regering–Trump.
NoKings-demonstratie
Miljoenen verontruste Amerikaanse burgers demonstreerden op zondag 29 maart 2026 in alle vijftig staten onder de oproep ‘NoKings’ tegen het dictatoriale optreden van president Donald J. Trump. Het geeft een bevrijdend gevoel om in deze tentoonstelling langs de keurig ingelijste posters en prenten uit de afgelopen decennia te wandelen die het brede verzet van onderaf in de Verenigde Staten laten zien.
Het voelt een stuk beter dan de dagelijkse kop op de televisie van die bully uit het Witte Huis. Conservator Birgit Boelens en adjunct-directeur Paul Mosterd van museum H’ART zijn verrast dat de toch kritische tentoonstelling zonder enige tegenwerking van officiële Amerikaanse overheidszijde er door gekomen is. Ze hebben ruim twee jaar met hun vakbroeders m/v van het prestigieuze Smithsonian Museum in Washington, D.C. gewerkt aan de voorbereiding ervan.
Arbeiders en hun vakbonden
We focussen op enkele beelden. Als eerste de groene krop sla op de rode achtergrond. Titel La Lechuga. Het is een zeefdruk op papier uit 1974 van Amado M. Peña jr., geboren in 1943 in Laredo, Texas. We kijken wat nauwgezetter. En dan zien we een bebloede krop sla, een UFW–adelaar met het woord huelga (staking), en een oproep om geen sla te kopen van telers die niet zijn aangesloten bij de vakbond. Vanaf 1970 roept de United Farm Workers op tot een staking tegen de koop van deze kroppen sla. Ook organiseert de vakbond een boycot voor betere werkomstandigheden en loonsverhogingen.
Deze boycot staat bekend als de Salad Bowl Strike. Het leidt uiteindelijk tot de grootste staking van landarbeiders in de geschiedenis van de VS. Er vallen meerdere doden en vanwege de staking wordt er zelfs een bomaanslag gepleegd op het kantoor van de UFW in Delano, Californië.
Mars van landarbeiders
Als tweede een mars van landarbeiders, Texas farmworkers march to Washington for human rights. June 18 to 10 Sept. 5, 1977 staat er in het beeld vermeld. Titel: Hasta la Gloria (40e verjaardagseditie). Het is een inkjetprint op papier van Luis Guerra, geboren in 1945 in Piedras Negras in Mexico. Het bijschrift maakt duidelijk waar het omgaat. In 2017 brengt Luis Guerra zijn originele poster opnieuw uit. De mars naar Washington, D.C. voor mensenrechten van de Texas Farm Workers Union (TFWU) is dan 40 jaar geleden.
De nationale mars vertrekt op 18 juni 1977 vanuit Austin. De mars is een protest tegen uitbuiting van landarbeiders in Texas. De vakbond trekt naar de hoofdstad om een ontmoeting te hebben met president Jimmy Carter. Guerra neemt de officiële krant van de TFWU, El Cuhamil, op in zijn werk. Op de voorgrond staat een afbeelding van Onze-Lieve-Vrouw van San Guan del Valle. De kerk voor deze katholieke heilige ligt in San Juan, Texas. Daar is ook het hoofdkwartier van de vakbond gevestigd.
Activistische vrouwen
In Stand (2019) van Xico González (geboren in 1975 in Los Angeles, Californië) zien we de Black Power-activiste Angela Davis. Het portret is gebaseerd op een documentaire-foto van Davis uit 1969, gemaakt door Michelle Vignes. De kunstenaar legt over haar portret een video heen van Ericka Burns, activiste voor de Black Lives Matter-beweging. Zij zet zich in voor de veiligheid van zwarte transvrouwen.
Hiernaast kijken we naar ANTONIA, een portret uit 2005 van Antonia Hernández (geboren in 1948), een Latijns-Amerikaanse burgerrechten activiste. Kunstenares Barbara Carrasco (geboren in 1955 in El Paso, Texas) gebruikt voor haar portretten alleen de voornamen van historische vrouwen om de kracht ervan te benadrukken. Antonia was van 1985 tot 2004 het hoofd van het Mexican American Legal Defense and Educational Fund (MALDEF). Deze organisatie is opgericht in 1965. Door de jaren heen is MALDEF uitgegroeid tot de belangrijkste Latijns-Amerikaanse organisatie voor burgerrechten in de Verenigde Staten.
Omstreden feestdag
Voor veel Chicano-kunstenaars was het 200-jarig bestaan van de Verenigde Staten in 1976 een omstreden feestdag. Dat gevoel is nu bij de herdenking van 250 jaar VS in bredere kring van de bevolking nog veel groter geworden. De Founding Fathers van de Republiek zouden zich bij de gedachte aan een figuur als Donald Trump in hun graf omdraaien. Rudolfo O. Cuellar (geboren in 1950 in Auburn, Californië) herbruikt met Xicano Bicentennial 1776-1976 een print van de Mexicaanse kunstenaar Adolfo Mexiac.
Dat werk is oorspronkelijk in 1954 gemaakt om te protesteren tegen de Amerikaanse militaire inval in Guatemala. Later wordt het beeld ook gebruikt als protest tegen de Olympische Spelen van 1968 in Mexico-Stad. De mond van de figuur is bedekt met kettingen en op het hangslot staat ‘Made in USA’. Cuellar laat hier indringend het gebrek aan vrijheid zien, dat veel Chicano’s ervaren.
Geschiedenis en actualiteit
Geschiedenis en actualiteit dringen zich als vanzelf aan je op wanneer je de expositie Radical Histories bezoekt. Het bezoek van koning Willem-Alexander en koningin Maxima aan het Witte Huis wordt gelet op het repressieve optreden van de botte en autocratische president sterk bekritiseerd. De koninklijke gasten brachten zelfs de nacht door in het Witte Huis. Donald Trump zal het koninklijk bezoek maximaal uitbuiten om luister bij te zetten aan zijn presidentschap.
Dat wordt een gênante vertoning zoals het eerder al was in juni 2025 toen Trump tijdens een NAVO-top in Den Haag een nachtje op Paleis Huis ten Bosch bivakkeerde. De breed gedragen NoKings-protesten tonen ons een ander Amerika en passen bij de tentoonstelling. Deze expositie beleef ik als een creatief en inspirerend voorbeeld van samenwerking tussen de Verenigde Staten en Nederland en de viering van 250 jaar Amerikaanse onafhankelijkheid.
Literatuurtips
In de museumwinkel zijn interessante boeken over de geschiedenis van de Verenigde Staten te koop. Ik zou er een paar aan toevoegen. Als eerste de bestseller: A People’s History of the United States van Howard Zinn. In het Nederlands vertaald als Geschiedenis van het Amerikaanse volk. Als tweede A People’s History of the Supreme Court. The men and women whose cases and decisions have shaped our Constitution. Auteur is Peter Irons, met een voorwoord van Howard Zinn. De expositie Radical Histories: Chicano Prints from the Smithsonian Art Museum is naast die van American Myth & Memory: David Levinthal Photographs te bezoeken tot en met 6 september 2026.
Meer informatie op de website van het museum.