Campagneleider die ‘organizing’ in Nederland introduceerde

Mari Martens (1959-2024) 

Op 22 oktober 2024 is Mari Martens overleden. Mari leed al enkele jaren aan kanker. Hij is 65 jaar geworden. Mari is een van de invloedrijkste vakbondsmensen van de laatste decennia geweest. Op 28 oktober 2024 was er een hartverwarmende herdenkingsbijeenkomst in Heesch, waar Mari woonde. Daar waren naar schatting meer dan 300 bezoekers: familie, vrienden, vakbondsleiders uit zijn campagnes en (voormalige) collega’s.

Mari begon zijn loopbaan in 1971 als uitbener en worstmaker bij Den Hartog (later Zwanenberg/Unox). Hij werd al snel lid van de Voedingsbond NKV en actief in de jeugdcommissie en later ook in de KWJ. Hij begon bij de KWJ te werken (de jongerenbond van het toenmalige NKV) als jongerenwerker (1980-1990). Hij werd vakbondsbestuurder bij de Industriebond FNV (1990-1998) en FNV Bondgenoten (1998-2008). Hij werd daar in 2008 teamleider schoonmaak en stapte als teamleider over naar de AbvaKabo FNV (2014). Na de fusie werd hij sectormanager Handel bij de FNV (2015-2022).

Al tijdens zijn KWJ- en Industriebond-tijd deed hij mee aan en organiseerde hij collectieve acties. “Actie is het cement van de vakbond”, zo citeerde Ron Meyer Mari op de afscheidsbijeenkomst.

Zijn naam is vooral verbonden aan zijn rol als campagneleider bij FNV Bondgenoten (2008-2014). Hij is, samen met zijn maatje Eddy Stam, degene die organizing in Nederland heeft geïntroduceerd en toegepast in grote campagnes in de schoonmaak en op Schiphol.

Als vakbondsbestuurder in de schoonmaak realiseerden Mari en Eddy zich dat een andere aanpak nodig was om de vakbond in de schoonmaaksector sterker te maken en dus betere resultaten te bereiken. Zij hoorden via hun internationale contacten dat de Amerikaanse vakbond SEIU (Service Employees International Union) erin was geslaagd om wel een sterke vakbond van schoonmakers op te bouwen en werk en arbeidsvoorwaarden van schoonmakers te verbeteren. Hun motto werd kort samengevat: niet voor werkers zonder werkers, maar met en door werkers. Met hulp van SEIU-adviseurs gingen Mari en Eddy vanaf 2005 de organizing methodiek van de SEIU ook in Nederland toepassen. Mari werd in 2008 campagneleider in de schoonmaak. In 2012 startte hij de campagne Schiphol. Hier werkte hij vooral met beveiligers en (bagage)afhandelaars. Doel was onder meer om de vakbond van bagageafhandelaars zo sterk te maken dat zij één Cao voor alle bagageafhandelaars op Schiphol konden bevechten, waardoor de race naar beneden op arbeidsvoorwaarden en baanzekerheid door de aanbestedingen van dit werk kon worden gestopt. Mari zei ook: “je moet geduld hebben en vasthoudend zijn om zo sterk te kunnen worden”. Hoe waar. Wat Mari begon, leidde 9 jaar later tot het beoogde resultaat.

Een paar kenmerken van de aanpak van Mari: Je kunt alleen maar winnen als je sterk bent en de strijd aangaat, met creatieve en escalerende actievormen. Zoek naar informele leiders – de vakbondsleiders op de werkvloer. Luister naar de werkers. Toen de schoonmakers zeiden dat het overkoepelende thema voor de tweede schoonmaakcampagne “respect” moest zijn, nam hij dat ondanks zijn eigen aarzelingen over. En respect kregen de schoonmakers. Dat werd zichtbaar tijdens de langdurige staking in 2012! Trots werden zij, trots op hun vak, op hun werk, op zichzelf en op hun collega’s. “Eerst waren we muizen, nu zijn we leeuwen”, zei vakbondsleider Kapi Lijfrock ooit. Woorden doen ertoe. Wie, buiten een beperkte groep kaderleden en betaalde vakbondsmedewerkers, begrijpt de termen “subsectorraad” en “subsectorbestuur? Dus in de schoonmaak heette het “het schoonmakersparlement” en “de regering van schoonmakers”.

Tegelijk onderhandelde Mari hard en consequent als vakbondsbestuurder, met meer organisatiemacht, dus met betere resultaten. Hij werkte ook samen met met mensen buiten de bond: van kunstenaars tot juristen, van imams en dominees tot sporticonen.

Aan sommige onderdelen van de organizing aanpak moesten FNV-ers wennen. Zoals: werkers voeren het woord in de media. Beelden doen ertoe – dus krijgen de schoonmakers eigen kleuren (blauw en geel) en een eigen logo (de gele schoonmaakhandschoen). Strakke aansturing op basis van een campagneplan was voor sommige vakbondsbestuurders, die gewend waren aan vergaande autonomie, erg lastig.

Mari was een veeleisende en tegelijk toegewijde collega en leidinggevende. Collega’s die Mari om steun vroegen bij moeilijke actietrajecten, konden op hem rekenen, ook als zij in geheel andere sectoren werkzaam waren. In zijn periode bij de AbvaKabo FNV (bij de afvalverwerking) en als sectormanager Handel coachte hij zijn bestuurders en consulenten in het toepassen van organizing methodieken in hun werk. En ook met tips als: “Linda, zorg je ervoor dat er bij die actiebijeenkomst van de Bijenkorf ook vrouwen het woord voeren”? Deze inspanningen leidden tot vakbondsacties en ledengroei in bedrijven als Gall&Gall, Ikea en Etos met verbeteringen in arbeidsvoorwaarden. Hij hielp de collega’s in het maken van keuzes: wat doen we wel en wat niet. Bijvoorbeeld: geen cao’s afsluiten waar we niks kunnen bereiken en akkoord moeten gaan met verslechteringen. Niet naar bedrijven die bijna omvallen, wel naar bedrijven die groeien. Het uitgangspunt was altijd: mensen faciliteren die willen knokken, die vakbondsmacht willen opbouwen.

Mari was een man die weinig woorden nodig had; hij kwam snel to the point. “Als jullie niets willen doen, dan ga ik weer”, zei hij ooit tegen een groepje leden die in eerste instantie niet in beweging wilden komen.

Mari hield van muziek (met name blues), van Ajax, motorrijden, lekker eten en whisky drinken, maar bovenal van zijn vrouw Annie, zijn drie dochters Marieke, Ingrid en Anja, hun partners Mark, Bram en Sager en zijn kleinkinderen Luna en Bowi. Zij gaan hem het meeste missen.

Wij, in de FNV, en de werkers in de sectoren waarin hij heeft gewerkt, zijn hem dankbaar voor zijn tomeloze inzet, creativiteit en de vasthoudendheid waarmee hij zijn hele vakbondsloopbaan heeft gestreden voor rechtvaardigheid en eerlijkheid.

Peter Moossdorff
Oktober 2024

De persoon Mari Martens in zijn rol als campagneleider wordt ook duidelijk in talrijke campagne- en actievideo’s. Wij noemen er hier een paar:

• Tijdens de Schoon genoeg-campagne houdt vakbondsbestuurder Mari Martens een praatje voor stakende FNV-leden. Treinschoonmakers uit Onnen en Groningen gaan om 16.00op vrijdag 19 februari 2010 voor de derde keer in korte tijd in staking voor een betere cao.. Collega’s bij Arriva staken al drie dagen voor een toilet op de werkplek.
• ‘Schoon genoeg-The Movie'(2010) – ‘Als je geen respect krijgt, ga je het halen.’ Met die woorden ging begin 2010 schoonmaakster Judy Lock 1400 collega’s voor in een negen weken lange staking. Samen schreven ze geschiedenis. Het was de langste staking in Nederland sinds 1933. Nog nooit waren schoonmakers zo in opstand gekomen. Judy, Ahmed, Christine, Kapi en al hun collega’s overwonnen hun schroom, traden uit de onzichtbaarheid, bivakkeerden een week lang op Utrecht CS. Ze hielden Nederland een spiegel voor: ze eisten respect en kregen het.
• Ook in de FNV-Bondcast genoemd: de film Bread and Roses van Ken Loach.
• Mari Martens in Utrecht op 25 maart 2010: ‘Een vertegenwoordiging van de stakers heeft deze middag gesproken met NS-reizigers. Het was interessant, NS heeft onder andere aangegeven dat ze de uitvoering van kontrakten gaat kontroleren en, indien nodig en mogelijk, aansturen. Men wil géén wantoestanden onder NS-vlag.’