Het geheugen van de vakbeweging

Diskriminatiebeurs Dronten 1970 (1)

Morgen tolereren we niets meer!

Onder deze titel keek de VHV met een Vriendenbijeenkomst na 51 jaar terug op de baanbrekende ‘Diskriminatiebeurs’ van 17 oktober 1970. Destijds georganiseerd voor de vrouwelijke leden van de NVV-bonden door het Vrouwensecretariaat van het NVV. Die ‘Beurs’, een grote manifestatie met theater, discussie, film, een markt en een echte schandpaal betekende een doorbraak voor vrouwen in de vakbeweging. De discriminatie van vrouwen stond daarna stevig op de agenda.
De deelnemers aan deze Vriendenbijeenkomst, liefhebbers van vakbondsgeschiedenis en voorvechters van vrouwenemancipatie uit verschillende generaties, keken ook vooruit: wat is er bereikt, en wat is nog niet op orde? Spelen dezelfde onderwerpen nog steeds of zijn er nieuwe thema’s? Hoe komen vrouwen nu op voor hun rechten? Zijn we tevreden over de rol van vakbonden of hebben we weer een Vrouwensecretariaat nodig? Er was een levendige sfeer van herkenning tussen de generaties en van betrokkenheid bij het onderwerp: hoe maken we een einde aan de discriminatie en achterstelling van vrouwen?

Vrouwensecretariaat

Het Vrouwensecretariaat van het NVV[1] wilde destijds met de Diskriminatiebeurs een ’totale uitverkoop van vooroordelen’ houden. Het NVV Secretariaat voegde zich daarmee bij de voorhoede van de tweede feministische golf. De belangstelling was overweldigend. Ruim 800, voornamelijk vrouwelijke leden van het NVV kwamen naar Dronten. Het Polygoon Journaal maakte beelden van hun ernstige gezichten.
In het decennium daarvoor was al wel iets verbeterd in de rechteloze positie van vrouwen, maar de landelijke manifestatie in 1970 moest het begin zijn van een grondige aanpak van alle discriminatie. “Het heeft nu lang genoeg geduurd: De achterstelling van de vrouw, de ongelijke kansen…”, schreef het Vrouwensecretariaat in de discussiebrochure ‘Wij willen gelijke kansen’. Bijna alle thema’s die de afgelopen 50 jaar in de strijd tegen discriminatie van vrouwen zijn aangepakt, stonden er al in: van de pil tot pensioenen, van abortus tot sociale zekerheid, onderwijs en opleiding, ontslag bij huwelijk en zwangerschap, gelijk loon, parttime werk en kinderopvang. Het klinkt allemaal opmerkelijk actueel.

Verleden – heden – toekomst: samen op één bijeenkomst

Terug naar de VHV-vriendenbijeenkomst op 15 oktober 2021 in Amsterdam. Vijf vrouwen uit de tijd van de Diskriminatiebeurs halen persoonlijke herinneringen op aan hoe “achterlijk”, zoals Hedy d’Ancona het noemde, Nederland was. Hoe zij uit het pensioenfonds werden gezet als ze trouwden, hoeveel moeite het kostte het begrip ’kostwinner’ uit de sociale zekerheid te krijgen, hoe meisjes minder onderwijs kregen omdat ‘ze toch gingen trouwen’. En hoe vasthoudend je moest zijn om als vrouw vakbondsbestuurder te worden.

Tijdens de afgelopen 50 jaren zijn overduidelijk grote verbeteringen tot stand gebracht in de rechtsbescherming en rechtsgelijkheid voor vrouwen, in de toegang tot onderwijs en tot de arbeidsmarkt. Daarover zijn alle spreeksters tijdens de bijeenkomst het eens. Historica Floor van Gelder heeft een binnenkort te publiceren overzicht samengesteld van grote en kleine initiatieven en overwinningen die daaraan hebben bijgedragen. Vanaf 1951, toen de Internationale Arbeids Organisatie (ILO) Conventie 100 over gelijke beloning voor gelijkwaardig werk aannam, tot het recente FNV Manifest tegen menstruatiearmoede. Toch hebben de vrouwen die een halve eeuw geleden de strijd tegen de discriminatie oppakten, nog duidelijke adviezen voor de vrouwen van nu. Gratis kinderopvang, herverdeling van zorgtaken en betaald werk, een eerlijkere verdeling van deeltijdwerk tussen vrouwen en mannen, hebben volgens hen prioriteit.

Femke Zeven, juriste bij Bureau Clara Wichmann, en de verantwoordelijke vrouwen uit de vakbeweging van nu, Kitty Jong, vicevoorzitter van de FNV, en Anneke Westerlaken, bestuurder bij het CNV, zijn tegenwoordig de voorvechtsters van vrouwenrechten. Tijdens de Vriendenbijeenkomst schetsen zij wat volgens hen als eerste moet worden aangepakt.

Fundamentele zaken nog niet op orde

De thema’s van toen zijn bijna allemaal nog actueel. Er is zeker vooruitgang geboekt, mede dankzij de initiatieven en het doorzettingsvermogen van de vrouwen die in 1970 de Diskriminatiebeurs organiseerden. Maar de vrouwen die zich tegenwoordig sterk maken voor gelijkwaardigheid van vrouwen, hebben het gevoel dat heel fundamentele zaken nog steeds niet op orde zijn. Vrouwen doen cruciaal werk, maar vaak ondergewaardeerd, in deeltijd, met flexcontracten en lager betaald. Sommige werkzaamheden die vrouwen betaald verrichten vallen niet eens onder het arbeidsrecht, maar onder een aparte Regeling Dienstverlening aan Huis[2]. Herverdeling van betaald en onbetaald werk zoals het toen heette, is nu ‘zorg en werk in balans’. Dat kan het best door een algehele verkorting van de werkweek, daar zijn de spreeksters namens de vakbonden het over eens. Gelijk loon voor gelijkwaardig werk, gratis kinderopvang, ouderschapsverlof voor beide ouders, en een eerlijke verdeling van mantelzorgtaken zullen de gelijkwaardigheid van vrouwen op de arbeidsmarkt bevorderen. Speciale rechtshulp voor vrouwen blijft nodig. De pil, abortus, menstruatiearmoede, overgangsconsulenten, het zijn allemaal onderwerpen die nog steeds op de vakbondsagenda staan. Een thema dat merkwaardig genoeg in 1970 ontbrak tijdens de Diskriminatiebeurs is seksueel geweld en intimidatie tegen vrouwen. Op de werkvloer en daarbuiten. Nu is dat, mede door de #MeToo- beweging en het ILO-Verdrag 190 tegen Geweld en Intimidatie uit 2019[3], juist een heel belangrijk onderwerp, ook voor de vakbeweging en ook in Nederland.

Kitty Jong wil, samen met anderen, stappen zetten naar radicale gelijkwaardigheid en Anneke Westerlaak wil met de FNV een nieuwe feministische golf lanceren. Ze krijgen bijval en praktische suggesties tijdens de discussie. De erfenis van de vrouwen die in 1970 de Diskriminatiebeurs in Dronten organiseerden is in goede handen.

Lodewijk de Waal sluit als voorzitter van de VHV de bijeenkomst. Hij vraagt zich af of het, net als in 1970, ook nu nog mogelijk zou zijn een bijeenkomst te organiseren waar zoveel vrouwen op af komen. Hij daagt degenen in het publiek die ‘’ja, hoor“ roepen uit, om dat dan ook te doen.

Annie van Wezel
December 2021


Annie van Wezel, auteur van dit drieluik

Dit is deel 1 van een uit een VHV-vriendenbijeenkomst voortgesproten drieluik. Daarmee proberen we recht te doen aan de rijke inhoud van die dag. Met kennis van zaken terugblikken, de stand van zaken opmaken, en vooruitkijken: het zit er allemaal in.

Deel 2: Terugblik: resultaten en uitdagingen
Deel 3: 50 jaar later…de strijd gaat door

Meer lezen over dit onderwerp op vakbondshistorie.nl

Videotips:

Belangrijke links:

[1] Zie over het NVV-Vrouwensecretariaat ook het artikel van Bob Reinalda ‘Nationale en internationale dimensies aan de totstandkoming van het NVV-Vrouwensekretariaat in 1959’ op TPE Digitaal
[2] Zie de website van de Rijksoverheid
[3] Klik hier voor de volledige tekst (pdf)