Het geheugen van de vakbeweging

Marinebelevenissen aan het begin van de 20ste eeuw

Herinneringen van Hein van Dugteren

Hein van Dugteren, de leerlingmatroos die NVV-penningmeester wordtJournaliste en publiciste Ank Benko-van Dugteren heeft omstreeks 2015 in oude familiepapieren het manuscript gevonden van haar grootvader Hein van Dugteren, die van 1936 tot 1951 penningmeester van het NVV is geweest. In wat hij zelf de titel ‘Marinebelevenissen’ heeft gegeven, beschrijft hij zijn ervaringen bij de Marine aan het begin van de 20ste eeuw en vertelt hij over het werk voor de bond. Sinds 2015 staan de 32, door zijn kleindochter bewerkte hoofdstukken online op vakbondshistorie.nl. In de inleidende tekst geeft Ank Benko-van Dugteren in kort bestek de loopbaan van Van Dugteren weer, en vindt u links naar de diverse hoofdstukken.
Inmiddels is ‘Marinebelevenissen’ ook te downloaden als VHV-Digiboek – alle 32 hoofdstukken samen in één pdf-document.

Het manuscript van van Dugteren handelt over het begin van de 20e eeuw, en is geschreven ruim voordat, afgezien van voorlopers als Multatuli, koloniale misstanden en de koloniale oorlog in Indonesië in het volle licht kwamen te staan. Toch herkennen we ook in zijn tekst al stevige kritiek op de Nederlandse koloniale praktijken van die tijd.

Jan Verhagen
(juni 2022)

Inleiding

Hendrik – Hein – van Dugteren werd op 11 april 1886 geboren in Utrecht en overleed op 20 augustus 1967 in Amsterdam. Zijn hele leven heeft in het teken van de weerbaarheid van arbeiders gestaan. Aanvankelijk door verzet tegen wantoestanden bij de Marine, later in zijn activiteiten voor de verschillende vakorganisaties.
In zijn boek, dat hij kortheidshalve ‘Marinebelevenissen’ noemde, beschrijft hij zijn leven totdat hij tekende bij de Marine als ‘een leventje van jongensvrijbuiterij’. In werkelijkheid werkte hij daaraan voorafgaand in een tegelfabriek en in een bakkerij. Slechts twee jaar ging hij naar de lagere school. Na het overlijden van zijn moeder – hij was toen 9 – moest hij thuis blijven om op zijn broers en zusje te passen. Op zijn twaalfde moest hij de ovens in de tegelfabriek leeghalen. Zeventig tot tachtig uur per week. Op zijn dertiende ging hij aan de slag als bakkersleerling. De werkuren werden er niet minder op.
Wat hem precies heeft bewogen om in de herfst van 1899 naar Leiden te reizen om zich aan te melden bij de Kweekschool voor de Zeevaart, is niet duidelijk. In de familie werd gezegd dat hij min of meer vluchtte voor zijn alcoholistische vader, postbode Nicolaas Andries van Dugteren.
Uiteindelijk reisde hij de hele wereld over. Per zeilschip. Op z’n negentiende werd hij tweede secretaris van de Bond van Marinematrozen – in de wandeling de rooie matrozenbond genoemd. Zijn bond fuseerde met de Stokersbond en de Mariniersbond tot Bond van Minder Marinepersoneel. Daarna onder meer lid van de Zeeliedenvereniging De Volharding, de afdeling Amsterdam van de Ambtenarenbond en administrateur bij de Centrale Bond van Transportarbeiders. Uiteindelijk werd hij in 1936 penningmeester van het N.V.V. Dat bleef hij tot zijn pensioen in 1947. Daarna werd hij nog bestuurslid van sanatorium Zonnestraal.

Ank Benko-Van Dugteren
Maart 2015

Inhoudsopgave en links naar de hoofdstukken

Klik hier voor alle 32 hoofdstukken samen in één downloadbaar ‘VHV-Digiboek’

Hoofdstuk 1“Weer zo’n knapie …”Hoofdstuk 17Kruipen door de alang-alang
Hoofdstuk 2Bij de Marine huil je niet!Hoofdstuk 18Moeraskoorts op het strand van Langa
Hoofdstuk 3Een hard, humorloos systeemHoofdstuk 19Het barbaarse regime van de Radja
Hoofdstuk 4“Mijn beste leermiddel is mijn vuist”Hoofdstuk 20De bondsorganisatie komt tot zijn recht
Hoofdstuk 5Naar de Marinewerf in AmsterdamHoofdstuk 21Bloedige confrontatie met de Balinezen
Hoofdstuk 6Twee dagen provoost op water en broodHoofdstuk 22De Rotterdamse havenstaking van 1907
Hoofdstuk 7Slaafs orders en bevelen opvolgen…Hoofdstuk 23“Met een grap en een klap”
Hoofdstuk 8De eerste reis…Hoofdstuk 24Moeilijkheden met regering Venezuela
Hoofdstuk 9…wedstrijden in roeien en zeilexercerenHoofdstuk 25Bonden boeken voorzichtig vooruitgang
Hoofdstuk 10De spoorwegstaking van 1903…Hoofdstuk 26Kleine ergernissen, grote stappen
Hoofdstuk 11Van zeilschepen naar stalen schepenHoofdstuk 27Goodwillreis naar Australië
Hoofdstuk 12Per mailboot naar het Indië van Van HeutzHoofdstuk 28“Mooi land, rijk land!”
Hoofdstuk 13Oorlog tussen Rusland en JapanHoofdstuk 29Paradijs voor deserteurs
Hoofdstuk 14De geboorte van “Toontje Solidair”Hoofdstuk 30Naar een tweede ontbijt
Hoofdstuk 15Een nieuwe Boni-expeditieHoofdstuk 31“Ik ruik de dood”
Hoofdstuk 16De spanning stijgt: ‘wij of zij’Hoofdstuk 32Eindelijk ontslag

Meer lezen over de vakorganisatie bij de marine op deze website: