Het geheugen van de vakbeweging

Johan Schröer – Als kersverse bondsvoorzitter bepleitte hij een boycot van Amerikaanse producten uit protest tegen bombardementen op Vietnam

Grondlegger Vervoersbond FNV

Johan Schröer (1924-2020)

Johan Schröer* werd op 9 juli1924 te Tiel geboren. Zijn vader was klompenmaker en later metaalbewerker. De economische crisis van de jaren dertig uit de vorige eeuw drukte een zwaar stempel op zijn ouderlijk gezin. Zijn vader was langdurig werkloos, zijn twee oudere broers werden van school gehaald om bij te verdienen. Hij mocht de MULO nog afmaken waarna hij in 1941 bij de Nederlandsche Spoorwegen in dienst trad op station Geldermalsen bij de telefooncentrale van de treindienstleiderspost. Een opleiding op de kweekschool, destijds ook arbeidersuniversiteit genoemd zat er niet in. Hij was actief in de Jonge Werkman maar inmiddels was Nederland bezet en werd deze organisatie gelijkgeschakeld wat aanleiding voor hem was met de meeste andere leden deze organisatie te verlaten. Toen hij herfst 1944 als onderduiker voor de Arbeitseinsatz probeerde de Waal over te steken naar bevrijd gebied werd hij opgepakt, gemarteld en in kamp Zevenaar te werk gesteld. Hij wist daar te ontsnappen en onder te duiken tot de bevrijding. Hij is enige tijd in dienst van de Binnenlandse Strijdkrachten.

Sint Raphaël

In Geldermalsen richt hij een afdeling op van de Rooms-Katholieke Vakvereniging voor Vervoerspersoneel Sint Raphael waarvan hij lid was. Juni 1949 werd hij overgeplaatst naar Beverwijk, waar hij voor de KVP in de gemeenteraad zat. In 1952 werd hij afdelingsvoorzitter en lid van de landelijke bondsraad en vanaf 1954 lid van het landelijk bestuur van de bedrijfsgroep spoorwegen. Hij maakte ook deel uit van het afdelingsbestuur van de KAB.

Vanaf 1955 ging hij aan de slag bij de afdeling Bedrijfsopleidingen en gaf hij cursussen door het hele land. In 1958 werd hij naar Utrecht overgeplaatst om leiding te geven aan het Bureau Cursuswezen van de NS.

In 1961 stapte hij over naar de bond als bezoldigd bestuurder. Sint Raphael fuseerde in 1963 met de Rooms-Katholieke Transportarbeidersbond Sint Bonifatius tot de Katholieke Bond van Vervoerspersoneel (KBV). Johan Schröer werd toen achtereenvolgens secretaris en voorzitter van de bedrijfsgroep spoorwegen en plaatsvervangend voorzitter van de bond. Hij was lid van de commissie die de toekomst van de KBV beschreef in een nota waarin de grondslagen werden gelegd voor een breder maatschappelijk engagement en samenwerking met het NVV.

Maatschappijkritische vakbeweging

Johan Schröer was een uitgesproken voorstander van één brede vakbeweging, en voelde veel sympathie voor de werkgroep voor een maatschappijkritische vakbeweging. De ‘Nacht van Schmelzer’, waarin de KVP de regeringscoalitie met de PvdA onder minister-president Cals beëindigde en leidde tot het einde van een periode van Rooms-Rode coalities, was voor hem aanleiding om het lidmaatschap van de KVP op te zeggen.

Na het plotseling overlijden van Frans Jentjens, volgde Johan Schröer hem in 1972 op als voorzitter van de KBV. Op het congres dat hem tot voorzitter koos, bepleitte hij experimenten met arbeiderszelfbestuur, meer zeggenschap van leden in de vakbeweging en antikapitalistische maatschappijhervormingen. In datzelfde congres werd afstand genomen van de katholieke identiteit en werd de naam KBV ingewisseld voor Vervoersbond NKV. Als kersverse voorzitter bepleitte hij een boycot van Amerikaanse producten uit protest tegen de bombardementen op Vietnam. Hij kreeg echter de besturen van de drie vakcentrales niet mee.

Onder zijn voorzitterschap werd in 1973 de federatie met de bij het NVV aangesloten Nederlandse Bond van Vervoerspersoneel een feit, nog voor de totstandkoming van de FNV. Bij de federatie sloot ook de Federatieve Spoorwegvakvereniging (FSV) zich aan. Hij was de eerste voorzitter van de Federatie van Vervoersbonden en werkte daarbij nauw en eendrachtig samen met Siem Barendregt, de pas gekozen voorzitter van de Vervoersbond NVV en tot zijn overlijden in 1978 vicevoorzitter van  de Federatie. Als voorzitter trad hij ook toe tot de eerste federatieraad van de FNV waarvan Wim Kok voorzitter en Wim Spit, voorganger van Frans Jentjens als voorzitter van de KBV, vicevoorzitter was. Vanaf 1982 fuseerden de beide vervoersbonden. Toen was Jan Schröer geen voorzitter meer.

Bericht uit Trouw van 7 juli 1981

Havenstaking 1979

De havenstaking van 1979 leidde namelijk tot interne conflicten bij de Federatie die zich uiteindelijk toespitste op de samenstelling van het bestuur van de Bedrijfsgroep Havens. Leden binnen de bedrijfsgroep havens wilden, aangevuurd door activisten binnen en ook van buiten de bond die het harmoniemodel in de nationale arbeidsverhoudingen afwezen ten gunste van het conflictmodel, bij de cao-onderhandelingen andere eisen stellen aan de werkgevers dan die gesteld door het hoofdbestuur van de bond en het bestuur van de bedrijfsgroep. Zij hadden zich gebonden aan het vastgestelde arbeidsvoorwaardenbeleid van de vakcentrales en het bondscongres.

Op het eerste gezicht leek dit conflict van doen te hebben met een verschil van mening over de missie van de vakbeweging, een maatschappelijk breed optreden met meer aandacht voor werkzekerheid en medezeggenschap of daarentegen de loonstrijd vooropstellen. Snel bleek echter dat slechte onderlinge persoonlijke verhoudingen binnen de Bedrijfsgroep in feite de overhand hadden. Binnen het NVV-deel bleek ook een machtsstrijd ontstaan tussen fracties na het wegvallen van Siem Barendregt als verbindende figuur. In deze onenigheid was ook sterk op de persoon gespeeld. Samen met Mick van der Waarden stelde Johan Schröer als oplossing voor dat drie bestuurders van de bedrijfsgroep havens een andere functie binnen de bond zouden krijgen. Dit voorstel werd niet overgenomen door het Federatiebestuur hetgeen tot gevolg had dat hij en enkele andere bestuurders als gevolg van de opgelopen spanningen hun werk wegens ziekte langdurig moesten neerleggen.

In 1981 vertrok hij als bezoldigde bestuurder bij de bond – met het oog op de aanstaande fusie met de Vervoersbond NVV per 1 januari 1982 bleef hij wel tot die datum titulair bondsvoorzitter – en trad voor enkele jaren in dienst van de Nederlandse Spoorwegen, bij de afdeling Opleidingen. Hij bleef nog lang actief, onder andere in het bestuur van de Herstellingsoordvereniging Mgr. Mutsaers, later  Mgr. Mutsaersstichting, en in de Stichting Arbeid en Gezondheid Beroepsvervoer.

Erkenning

Zijn verdiensten voor de vakbeweging werden nog decennia nadien erkend door velen die hem als vakbondsbestuurder hebben gekend. Ook onderhield hij tal van vriendschappen en vriendschappelijke contacten met de mensen met wie in zijn actieve vakbondsloopbaan samenwerkte.

Johan Schröer heeft lang van zijn pensioen mogen genieten hoewel de ziekte van zijn geliefde echtgenote, Truus Bosman, en haar overlijden hem zwaar zijn gevallen. De afbraak van de verzorgingsstaat en sociale zekerheid en de verharding van de arbeidsverhoudingen als gevolg van de neoliberale dominantie van de sociaal-economische politiek hebben hem vaak ontstemd. Hij benutte zijn laatste jaren onder meer voor het schrijven van een in 2018 gepubliceerd dagboek van de tijd dat hij tijdens de bezetting ondergedoken en gevangen zat. Op de hoge leeftijd van 96 jaar is hij lichamelijk verzwakt maar geestelijk nog helder en onverminderd maatschappelijk geëngageerd in volle berusting op 10 november 2020 te Utrecht overleden.

Kees Schröer

 Februari 2021

*  In de vakbondswereld stond hij bekend als Jan Schröer maar binnen zijn familie- en vriendenkring werd hij bij zijn echte voornaam Johan aangesproken.