Het geheugen van de vakbeweging

Het monument ‘Vaart vrij!’ in het Buizenpark in Rotterdam, Katendrecht, ter ere van vakbondsman Edo Fimmen

Verborgen Vakbonds Verleden

Monument Edo Fimmen – ‘Vaart vrij!’

Wandelend door de Rotterdamse arbeiderswijk Katendrecht, doemen in het Buizenpark twee objecten op die samen een kunstwerk vormen. Wat is het? En wat zien we? Het is een monument ter ere van en ter nagedachtenis aan Edo Fimmen (1881-1942) Fimmen was vanaf 1919 tot aan zijn dood in 1942 leider van de Internationale Transportarbeiders Federatie (ITF) en een fervent bestrijder van racisme. Om hem te eren gaf de Vervoersbond FNV de kunstenaar Ben Zegers de opdracht een monument voor hem te maken. Zegers ontwierp twee grote bokshandschoenen. Officieel heet het monument ‘Vaart vrij!’.

Eén van de twee ‘bokshandschoenen’van het Edo Fimmen-monument ‘Vaart vrij!’ Foto Dilia van der Heem

In 1997 vatte de Vervoersbond FNV het plan op om in het kader van het eeuwfeest van de Internationale Transportarbeiders Federatie (ITF) een beeld aan te bieden aan Rotterdam. Het was een mooie aanleiding de stiefmoederlijke behandelde Fimmen, een internationale vakbondsleider van statuur, met een monument te eren. Fimmen was niet alleen lange tijd voorzitter van de ITF die in 1896 was opgericht na de bootwerkersstaking in Rotterdam, maar hij verwierf ook grote faam als strijder tegen racisme, fascisme en koloniale onderdrukking. Hij was een gedreven idealist en maakte zich sterk voor een internationaal georganiseerde arbeidersklasse om uitwassen van het kapitalisme het hoofd te bieden.

Fimmen was een kleurrijk en markant vakbondsman. Aanvankelijk was hij religieus geïnspireerd, soldaat in het Leger des Heils, en kwam hij via de sociaaldemocratie in communistisch vaarwater terecht. Voor alle details, inclusief een buitenechtelijke relatie wordt hier verwezen naar zijn portret in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging. Hierin wordt geconcludeerd:

“Fimmen werd door sommigen verafschuwd als heuler met de communisten, door anderen bewonderd. Hij was intelligent en had een visie die verder reikte dan meestal het geval is, was een goed organisator, een harde werker en een hartelijk mens. In Nederland werd hij in 1942 natuurlijk niet, maar ook later niet herdacht. De ITF herdacht hem twee maal: in 1942 en in 1952.”

In het monument dat de FNV in gedachten had, moest de beeltenis van Fimmen herkenbaar zijn. Bovendien  (foto Dilia van der Heem)moest het zijn gedachtegoed uitstralen zonder in persoonsverheerlijking te vervallen.

Edo Fimmen (1881-1942)

Het ontwerp van Ben Zegers werd gekozen uit drie schetsvoorstellen. Hij is uitgegaan van de vorm van een liggende en een rechtopstaande bokshandschoen. Deze metaforen voor standvastigheid en dadendrang heeft Zegers gestileerd tot twee geometrisch-abstracte beelden, waarin het portret van Fimmen en profil is verwerkt. De titel Vaart Vrij! is ontleend aan een tijdschrift voor Duitse spoorwegarbeiders: “Fahrt Frei”. Zegers heeft het beeld vele associaties mee willen geven: aanpakken, inpakken, uitzwaaien, sjouwen, strijd, opstand en verzet, een kluis, een oven, een schoorsteen, een stootblok en een vechtmachine. Voor de locatie van het monument is het Buizenpark op Katendrecht gekozen: een plek bij het water, de haven en de arbeiderswijk. Vaart Vrij! Monument voor de vakbondsleider Edo Fimmen is onthuld in het Europese jaar tegen racisme op 28 november 1998.

Over de kunstenaar

Ben Zegers (Utrecht, 1962) volgde zijn opleiding aan de Academie voor Kunst en Vormgeving St. Joost, waarna hij een werkperiode bij de Ateliers ’63 doorbracht. In 1988 vestigde hij zich in Rotterdam en in 1993 kreeg hij een solotentoonstelling in Museum Boijmans Van Beuningen. In zijn werk verstoort hij de maat van de dingen, maakt alles dat maatvast is juist maatloos en alles wat diepte heeft juist plat of andersom. Zijn beelden ontstaan uit knipsels of gefotografeerde maquettes van bekende taferelen. Het zijn beelden die onderweg zijn naar hun bestemming, niet te duiden door hun onophoudelijke spel met herkenbaarheid, proportie, functie en betekenis. Zegers heeft meerdere werken voor de openbare ruimte van Rotterdam gerealiseerd. Zijn werk bevindt zich onder meer in collecties van Museum Boijmans Van Beuningen, Het Kunstmuseum Den Haag en de Caldic Collectie.

Deze tekst is vrijwel integraal overgenomen van: