Het geheugen van de vakbeweging

Diskriminatiebeurs Dronten 1970 (2)

Terugblik: resultaten en uitdagingen

De afgelopen 50 jaar zijn overduidelijk grote verbeteringen tot stand gebracht in de rechtsbescherming en rechtsgelijkheid voor vrouwen, in de toegang tot onderwijs en tot de arbeidsmarkt. Daar waren alle spreeksters het over eens.
Vanaf 1951, toen de Internationale Arbeids Organisatie (ILO) Conventie 100 aannam over gelijke beloning voor gelijkwaardig werk, tot het recente FNV Manifest tegen menstruatiearmoede. Maar het was ook duidelijk dat de vrouwen die rond 1970 de strijd tegen de discriminatie hadden opgepakt, nog uitgesproken adviezen hebben voor de vrouwen van nu. Gratis kinderopvang en herverdeling van zorgtaken en betaald werk, een eerlijkere verdeling van deeltijdwerk tussen vrouwen en mannen hebben hun prioriteit.
Vakbondshistorica Floor van Gelder werkt aan een overzicht van alle grote en kleine initiatieven en overwinningen die daaraan hebben bijgedragen.

Zij waren er ook bij, in 1970: Dilia van der Heem, Inge Fluijter, Ans Bakker

Dilia van der Heem

Dilia van der Heem, de huidige secretaris van de VHV, was in september 1970 net bestuurder geworden bij het NVV in Rotterdam, dankzij handig opereren van Nel Bouwhuijzen, hoofd personeelszaken bij het NVV. Dat was bijzonder. Eerder was Dilia nog afgewezen als scholingsmedewerkster bij het NVV en als bestuurder bij het CNV, omdat ze een vrouw was.

Dilia: “Ik had het idee dus dat vrouwen niet welkom waren in de vakbeweging. Totdat ik werd meegesleept naar de Discriminatiebeurs. Mij gingen de ogen open. Zoveel actieve vrouwen in de bonden, bij de Vakcentrale en bij de Vrouwenbond.” 

Inge Fluijter

Inge Fluijter was destijds werkzaam bij Werkspoor en lid van de Metaalbewerkersbond van het NVV. Ze zat in de pensioencommissie van de bond. Toen ze trouwde kreeg ze ook zelf te maken met pensioendiscriminatie. “Ik had nog geluk dat ik niet ontslagen werd, maar werd wel uit het pensioenfonds gezet. Ik heb daardoor veel pensioenbreuken gehad en die achterstand werk je nooit meer weg.”
De belangstelling voor de kraam met informatie over pensioendiscriminatie op de beurs van 1970 had ze teleurstellend gevonden,  maar op de vraag: “Had de Beurs effect?”, antwoordt ze: “Ja, dat denk ik wel, maar we zijn er natuurlijk nog lang niet. Als vrouwen full time willen gaan werken, zit je met de kinderopvang. In Zweden is de kinderopvang volledig gratis en daar kunnen wij nog wat van leren”, vindt Inge.

Ans Bakker

Ans Bakker was in 1970 nog maar net voorzitter van de Vrouwenbond NVV[1]. Daarvan waren indertijd echtgenotes van NVV-leden lid. Ze herinnert zich de Beurs.  “Bij mijn weten hebben we dat niet mee georganiseerd. We waren wel uitgenodigd en ik weet dat ik daar heb lopen genieten van alles wat ik gezien heb.” Ans legt uit: “Wij waren de bond van huisvrouwen. ….Wij hebben ons gericht op het onderwijs en de discriminatie van meisjes daarin. Met Man Vrouw Maatschappij zijn we actief geweest in Marie, word wijzer.” De projecten waren erop gericht in het onderwijs te kijken naar de talenten van kinderen en niet te denken: meisjes gaan toch wel trouwen.

Met Dolle Mina, dat actie voerde voor ‘Baas in eigen Buik’ discussieerde de Vrouwenbond over abortus. Sommige leden van de Vrouwenbond vroegen zich af waarom de bond zich daarmee bezig moest houden[2], maar voor degenen die de Beurs hadden georganiseerd waren onderwerpen als de pil, de legalisatie van abortus en de dubbele seksuele moraal onderwerpen die ook voor de vakbond van belang waren om gelijke kansen voor vrouwen op de arbeidsmarkt te krijgen.

Het verhaal van Dilia, Inge en Ans op video: ‘We zijn er natuurlijk nog lang niet’.

Hedy d’Ancona: “Aan de slag!”

Hedy d’Ancona

Hedy d’Ancona richtte in 1968 samen met Joke Smit de organisatie Man Vrouw Maatschappij (MVM) op. MVM wordt gezien als het begin van de tweede feministische golf in Nederland. “Het gekke was dat de vakbond al twee jaar later kwam met een zo uitgebreid programma.”
MVM en de vakbeweging hadden een heel verschillende achterban. Hedy: “Van jullie was het veel bijzonderder en wij ervoeren dat toen als een enorme steun in de rug.”

Alles wat in het MVM programma stond, was ook in het programma van de Diskriminatiebeurs opgenomen. En meer. “Er stonden ook een paar punten in die later van het grootste belang bleken: de regelingen in de sociale zekerheid.” Vrouwen die werkten betaalden wel premies voor sociale zekerheid, maar hadden, als ze getrouwd waren, geen recht op een uitkering. “Schande! Dat was pas discriminatie.” Het heeft tot in de jaren 90 geduurd voordat het begrip ’kostwinner’ uit de wetgeving werd geschrapt. Maar: “Let op mensen! Er zijn duizenden vrouwen die door de ‘partnertoets’ geen coronasteun gekregen hebben.”

Er valt dus nog wel wat te doen in dit land, vindt Hedy. Ze geeft een lijstje van wat wel, en wat nog niet is bereikt. Dat er nog steeds geen gratis kinderopvang is, is haar een doorn in het oog. Vrouwen zouden dan meer kunnen gaan werken en de opbrengst daarvan zou dit kunnen financieren.

In 1968 was de achterstand op het gebied van kennis enorm groot voor vrouwen en meisjes. Nu is er een voorsprong wat het niveau van het bereikte onderwijs betreft, maar dat vertaalt zich niet in macht en topposities. En ook gelijk loon is er nog steeds niet, ook al is de vooruitgang dat de bewijslast nu bij de werkgever ligt en niet bij de benadeelde. “We waren blij met de legalisering van abortus en dat vrouwen nu hun leven konden plannen. Populisten stellen dit weer ter discussie.”

De grootste belemmering voor vrouwen om te gaan werken is volgens haar, de eerlijke verdeling van zorgtaken in de privésfeer en het betaalde werk. De oplossing hiervoor is het oude idee van de vijfurige werkdag. Tegenwoordig pleit het CNV voor verkorting van de werkweek tot 30 uur[3]. Belastingregels zouden moeten stimuleren dat vrouwen een paar uur meer en mannen wat minder gaan werken. “Voor deze droom, die we in 1973 bedachten, en om iets aan alle misstanden te doen: aan de slag!”

Het verhaal van Hedy op video: ‘Aan de slag’

Vibeke Domela Nieuwenhuis: “de chaos wordt steeds groter”

Vibeke Domela Nieuwenhuis

Vibeke Domela Nieuwenhuis, was van 1979 tot 1998 juridisch beleidsmedewerker bij het NVV/FNV. Ze vertegenwoordigde de vakbond in allerlei besturen en organen in de gezondheidzorg, waar de vakbeweging toen nog een vaste zetel had. Ze verdedigde dat de pil in het ziekenfondspakket moest komen. Toen ze eens voor de keuze werd gesteld tussen de pil en de jeugdtandarts was haar reactie: “We moeten eerst zorgen dat de kinderen allemaal gewenst zijn, en dan goed voor de tandjes zorgen.”
Vibeke zat ook in het bestuur van de Rutgers Stichting om het gebruik van voorbehoedsmiddelen te bevorderen en ze nam deel aan de bezetting van de Bloemenhovenkliniek.

Vibeke nuanceert de discriminatie van vrouwen in de sociale zekerheid. Vrouwen hadden soms wel recht op een uitkering, maar die was van kortere duur en op de vervolguitkering van de WWV hadden vrouwen geen recht, want die was inderdaad alleen voor ‘kostwinners’. Het vrouwensecretariaat van het NVV heeft hierover, samen met de Vrouwenbond, een rechtszaak aangespannen en gewonnen. Ook de discriminatie in de AOW moest toen worden aangepakt.

Vibeke voelde zich persoonlijk en zeker binnen de vakbeweging nooit gediscrimineerd. “Daarbuiten werd ik wel gediscrimineerd en als een bak emotie weggezet”. Ze was vaak de enige vrouw en werd ‘mejuffrouw’ genoemd. Soms kreeg ze steun van een andere vrouw en dat was belangrijk.

De FNV is de invloed in de gezondheidszorg en de sociale zekerheid kwijt geraakt. Het UWV voert nu de werknemersverzekeringen uit. Dat heeft de rechtsbescherming geschaad. “De chaos wordt steeds groter”. Het gebrek aan rechtszekerheid en de onduidelijke wetgeving zoals bij de toeslagen, de ziektekostenverzekeringen, het UWV, de huisvesting en de bijstand leiden tot grote problemen bij de bevolking. “Mijn hoop is gevestigd op vrouwen; vrouwen zullen de kar uit de modder moeten trekken”. 

Het verhaal van Vibeke op video: ‘De chaos wordt steeds groter’

 Annie van Wezel
December 2021

Dit is deel 2 van een uit een VHV-vriendenbijeenkomst voortgesproten drieluik. Daarmee proberen we recht te doen aan de rijke inhoud van die dag. Met kennis van zaken terugblikken, de stand van zaken opmaken, en vooruitkijken: het zit er allemaal in.
Deel 1: Morgen tolereren we niets meer!
Deel 3: 50 jaar later…de strijd gaat door

Meer lezen over dit onderwerp op vakbondshistorie.nl

Videotips:

Belangrijke links:

Voetnoten

[1] De film over de geschiedenis van de Vrouwenbond 1948-1988 “Van arbeidersvrouwen en Vrouwenarbeid” van Annemarie Strijbosch en Annie van Wezel is te zien op het videokanaal van de VHV. Zie de links onderaan dit artikel.
[2] Andere leden gingen ‘met het koffertje’ op stap om voorlichting over voorbehoedsmiddelen te geven.
[3] Het FNV heeft op zijn congres van 2017 32 uur als streven vastgelegd.