Het geheugen van de vakbeweging

Boris Vildosola Romero, vakbondsman én Feyenoord-fan


Een strijdbare vakbondsman in Chili en in Nederland

Boris Vildosola Romero (1933-2021)

Op 2 juli 2021 overleed Boris Vildosola Romero 88 jaar oud. Socialist, en vakbondsman in Chili en vakbondsman in  Nederland. Een bijzondere collega.

Op 11 september 1973 werd de democratische regering van Salvador Allende door het leger afgezet. In de periode na de staatsgreep van generaal Augusto Pinochet werden duizenden aanhangers van de Unidad Popular vermoord gevangengezet en gemarteld. Velen moesten vluchten. Pinochet was bij de voorbereiding van de coup geholpen door grote multinationals en de CIA. Allende werd gedood toen hij weerstand bood in het Moneda paleis.

Boris Vildosola was een van de eerste Chileense politieke politieke vluchtelingen die naar Nederland kon komen. Via het huis van de Finse handelsattaché kwam hij in de Nederlandse ambassade. En ruim een maand later kon hij met de eerste groep van zeven naar Nederland vertrekken. Amsterdam gaf hem een baan bij de sociale dienst. Hij kon toen nieuwe Nederlanders helpen  bij hun inburgering.

Regering-Den Uyl

In Nederland arriveerden steeds meer vluchtelingen. Meer dan duizend werden door de regering Den Uyl naar Nederland uitgenodigd. Omdat de regering eind 1973 de junta als de nieuwe regering van Chili had erkend werd moesten zij zich in ons land onthouden van activiteiten die de betrekkingen met het Chili van de generaals konden schaden.

De vluchtelingen vonden elkaar en organiseerden zich in elk land in hun diverse politieke partijen. De socialistische partij was flink verdeeld: een deel van de leden kwam in Oost Europa terecht. Niet iedereen voelde zich daar thuis. Zo werd In de DDR Jorge Arrata gevraagd zij vrienden te bespioneren; hij vertrok naar Nederland.

Daar werkte het Chili Comité Nederland al sinds 1972 aan solidariteitsacties voor Chili. Jan Pronk was een van de oprichters. De eerste grote demonstratie tegen de junta was al op 15 september in Amsterdam. Daarna was 11 september de dag waarop Nederlanders en Chilenen de staatsgreep herdachten. Het Chili Komité Nederland, later samen met de Chili Beweging Nederland organiseerde die. De Chilenen organiseerden culturele uitingen; muurschilderingen in veel steden en muziekgroepen zoals Inti Illimani en Quilapayun traden op bij manifestaties en demonstraties.

Maar de solidariteitsbeweging moest ook een stevige basis krijgen in de Nederlandse samenleving. Eind 1973 waren er twee Chili Komités. Naast dat van Jan Pronk was er ook een van Piet Reckman, voorman van Sjaloom. Huub Oosterhuis van het studentenpastoraat in Amsterdam, bracht de twee bij elkaar en de Chili Beweging Nederland werd opgericht. Oosterhuis werd voorzitter. In de CBN namen progressieve partijen vakbonden studenten en jongerenorganisaties en lokale Chili komités deel. En natuurlijk ook de organisaties van de Chilenen. Met het CDA was er een moeizame relatie. Zij hadden na 11 september een gelukstelegram gestuurd aan hun zusterpartij in Chili. Maar in 1978 stond Ruud Lubbers wel op het podium.

Jaarlijkse demonstratie

Vooral de jaarlijkse demonstratie was een hele klus. niet in de laatste plaats omdat elke Chileense partij een spreker op het podium wilde hebben. Dat was veel te veel van het goede. De Nederlanders eisten dat ze een spreker zouden afvaardigen. Uiteindelijk werd er bij toerbeurt een spreker van de kant van de Chilenen afgevaardigd. DE FNV had elk jaar een spreker op het podium. Wim Kok, Wim Spit Karin Adelmund en bijna alle Federatiebestuurders waren er zo bij betrokken.

Ik was vanaf 1977 de vertegenwoordiger van de FNV in de CBN. Boris Vildosola was de vertegenwoordiger van de CUT, de Chileense vakcentrale, in Nederland. Op die manier had ik geregeld contact met hem. Hij was een heel slimme diplomaat die vrijwel alles gedaan kreeg bij de FNV en de aangesloten bonden. Dan kwam hij bij mij langs en begon;” Garrie wat denk jij zouden we kunnen doen” of “Garrie lijkt het je goed een goed idee om lokale manifestaties op te zetten in het land”. En dat had hij dan al prima uitgewerkt. In het kader van het bewustwordingswerk van de FNV waren er heel actieve werkgroepen in o.a. Rotterdam en Haarlem. Die waren actief bij veel activiteiten manifestaties boycotacties enz. De granny smith appels verdwenen uit bijna alle supermarkten. Er werd gelobbyd tegen steun aan de junta van o.a. het IMF en leningen van ABN.  En er werd actie gevoerd tegen investeringen in Chili door bedrijven zoals Stevin. Exportkredieten werden er niet meer gegeven.

Maar Chili veranderde na 1973 in hoog tempo in een land waar de economen van de Chicago boys en Milton Friedman hun extreem liberaal economisch model konden invoeren. Alles voor de deregulering en de privatisering. Vakbonden en boerenorganisaties verboden en onafhankelijke journalistiek was er niet meer. Ronald Reagan en Margareth Thatcher werden er door geïnspireerd. Maar het model liep op zijn begrenzingen. De hoge groeicijfers verdwenen. En in het land verminderde de angst voor de politie en de geheime dienst DINA. Er waren massale demonstraties in 1983 en er was een oppositionele pers. Partijen traden weer naar buiten. Sommige ballingen konden terugkeren.

Poldermodel

Het Instituut voor een nieuw Chili uit Rotterdam bereide Chilenen en ballingen voor op het land na de junta. Ik werd gevraagd om in Eastbourne (UK) voor vakbondsmensen uitleg te geven over arbeidsverhoudingen in Nederland. Die vielen van hun stoel van verbazing over ons poldermodel; met bazen kun je niet praten en de staat is er voor de economische belangen. Maar toen ze de vertegenwoordiger van de Oostenrijkse vakcentrale ÖGB aanhoorden over het model daar waren ze ronduit geschokt.

Boris werd die terugkeer geweigerd, hij stond nog op een zwarte lijst. In 1988 werd er een referendum gehouden waarin de vraag was of Pinochet aan kon blijven als president. Dat was door Pinochet zelf in de grondwet gezet. Met 55% procent werd hij de verliezer. Meer ballingen konden terugkeren. Ook dat veranderde het politieke klimaat. En eind 1989 werd de christen democraat Patricio Aylwin de nieuwe president. Maar in de nieuwe democratie hadden leger bedrijven en rechtse partijen veel meer macht dan voor 1973. Maar het maatschappelijk klimaat bleef kil en keihard voor het grootste deel van het volk. Deregulering en privatisering amper sociaal beleid vergrote de ongelijkheid in het land.

Boris kon daarna ook weer kijken wat er van zijn land geworden was. De Anne Frank stichting. Hij moest de tentoonstelling “de wereld van Anne Frank” in Latijns Amerika in de spaanstalige versie verzorgen.

Boris kon uiteindelijk ook weer teruggaan. In 1993 ging hij definitief terug samen met zijn vrouw en jongste dochter. Met haar kocht hij een crèche die uitgroeide in een kleuterschool voor kinderen met taal-en spraakproblemen. Boris deed de zakelijke kant, zij deed de pedagogische kant. Twee kinderen met hun kleinkinderen zijn in Nederland gebleven en bezochten hem om de paar jaar.

In zijn wijk was hij nog steeds actief voor de socialistische partij.

Boris Vildosola Romero een heel bijzondere vakbondsman en socialist. Ik ben  trots op hem gekend te hebben.

Harrie Bijen

Augustus 2021