Het geheugen van de vakbeweging


Diskriminatiebeurs Dronten 1970 (3)

50 jaar later…de strijd gaat door

Femke Zeven: “Alsof de geschiedenis zich herhaalt”

Femke Zeven van Bureau Clara Wichmann, dat strategische rechtszaken voert om structurele verbeteringen voor vrouwen te realiseren, hoort bij de jonge generatie feministes. Zij maakt de balans op:Ik ben heel blij dat ik hier ben, maar eigenlijk is het heel treurig dat wij hier zijn. Ik realiseerde me bij de thema’s die ik voorbij zag komen in die mooie brochure, dat we er ook echt nog moéten zijn. Ongelijkheid is inmiddels bij wet verboden, maar het lijkt alsof iedereen nu precies weet hoe je er omheen moet slalommen.”

Zwangerschapsdiscriminatie bestaat nog steeds en de anticonceptiemiddelen, die vroeger dankzij de acties van vrouwen,  gratis waren, zijn dat niet meer, vanwege het eigen risico in het basispakket. Bureau Clara Wichmann heeft de rechtszaak daartegen verloren, maar denkt na over een hoger beroep. Het zijn vrijwel uitsluitend vrouwen die de anticonceptie betalen en niet iedereen kan dat.
Bureau Clara Wichman voert op dit moment ook een rechtszaak namens 60.000 PGB zorgverleners en andere huishoudelijk werkers die vallen onder de Regeling Dienstverlening aan Huis[1]. Wie onder deze Regeling valt is geen werknemer in de zin van het arbeidsrecht, “waardoor je nog steeds mensen hebt die geen geld krijgen als ze ziek worden en geen vakantiegeld krijgen.”

In 2001 was de emancipatie in Nederland zogenaamd voltooid, maar Bureau Clara Wichmann opende onlangs in Amsterdam opnieuw een vrouwenrechtswinkel waar dezelfde thema’s steeds terugkomen: echtscheiding, onterechte ontslagen en afhankelijke verblijfsvergunningen. “Het loopt storm.” Geweld tegen vrouwen en feminicide[2] krijgen volgens Femke Zeven veel te weinig aandacht. “Dus al die dingen waar zo hard voor gestreden is en die er nog wel zijn, zijn nog steeds niet vanzelfsprekend. Het lijkt wel of we in een soort golfbeweging zitten.”

Er waren ook successen: de rechtszaak in 2012 tegen de SGP over het passief kiesrecht, de compensatie van transgenders die nog onder de Transgenderwet van vóór 2014 vielen[3] en de zaak tegen discriminatie in sollicitatieprocedures bij de UVA. Allemaal gewonnen. “Maar er is nog heel veel actueel wat kennelijk altijd al actueel is geweest en we gaan door!” 

Het verhaal van Femke Zeven op video: ‘Alsof de geschiedenis zich herhaalt’

Kitty Jong: “Aan ons om stappen te zetten naar radicale gelijkwaardigheid”

Kitty Jong, Vicevoorzitter van de FNV en ook ambassadeur van Atria, het Kennisinstituut voor Emancipatie en Vrouwengeschiedenis, vindt dat de vakbondsstrijd en de vrouwenstrijd vanzelfsprekend bij elkaar horen. Maar ze erkent: “Het heeft moeite gekost om de vakbeweging ervan te overtuigen dat vrouwen ook zelf willen en kunnen werken.”

Kitty noemt het standpunt dat zowel het NVV en de SDAP destijds innamen, dat de strijd van de arbeiders voorrang had boven die van de vrouwen : “een historische vergissing van formaat.” En wat is ze dan ook “met terugwerkende kracht trots” op de vrouwen die in 1970 het initiatief hebben genomen tot de Diskriminatiebeurs, “vooral omdat het NVV daarna niet meer om de vrouwen heen kon.” 
Kitty ziet verschillende opvattingen rond deeltijdwerk ontstaan. De vrouwenbeweging, inclusief de NVV Vrouwenbond, was vóór deeltijdarbeid om de arbeidsparticipatie van vrouwen te stimuleren. Het vrouwensecretariaat van het NVV met Elske ter Veld als woordvoerder, waarschuwde dat deeltijdwerk het slechtst betaalde werk zou worden. Het NVV pleitte voor de algemene arbeidstijdverkorting  en de vijfurige werkdag. Allebei hebben ze gelijk gekregen. De arbeidsparticipatie van Nederlandse vrouwen is hoog, maar het verschil in uren is een van de oorzaken van de achterstand van vrouwen op de arbeidsmarkt.  “Ondanks dat deeltijdwerkers dezelfde rechten hebben als voltijdwerkers, zien veel werkgevers deeltijdwerk als goedkope vorm van arbeid.”
De FNV heeft op haar Congres in 2017 vastgelegd te streven naar een werkweek van 32 uur[4].

Ook Kitty Jong inventariseert wat er is bereikt en hoe lang de weg is die nog moet worden gegaan. In 1971 was de loonkloof in Nederland 30%. De afgelopen 50 jaar is die gehalveerd, mede door de voortdurende inzet van de FNV, maar hij is nog steeds niet weg. De pensioenkloof is 40%.  Vrouwen verliezen gemiddeld nog 40% van hun inkomen als ze kinderen krijgen. 43% ervaart discriminatie bij zwangerschap. Gratis kinderopvang voor alle kinderen is nog steeds niet gerealiseerd. Na 30 jaar strijd hebben beide ouders nu recht op 9 weken ouderschapsverlof, maar het is alleen betaalbaar voor mensen het een hoger inkomen. Vrouwen zijn oververtegenwoordigd bij flexcontracten. Van de noodzakelijke verbetering van de positie van flexwerkers zullen vooral vrouwen profiteren.

Een FNV onderzoek[5] wees uit dat 1 op de 10 vrouwen in Nederland op de werkvloer seksueel geweld of intimidatie heeft ervaren en dat 2% zelfs is verkracht. 42% van de werkgevers greep niet in. Deze schokkende cijfers geven aan dat seksuele intimidatie en geweld op de werkvloer ook in Nederland een groot probleem zijn. In 2019 nam de ILO een bindend en zeer vooruitstrevend verdrag aan tegen geweld op de werkvloer, Verdrag 190[6]. De Nederlandse regering stemde voor, maar heeft het Verdrag nog steeds niet geratificeerd.

Wat Kitty betreft is het voor de relevantie van de vakbeweging nodig dat de positie van vrouwen centraal staat. In haar nieuwe visie[7] stelt de FNV dat “diversiteit en inclusie, waaronder de positie van de vrouw, .. behoort tot het hart van het reguliere vakbondswerk…Het is aan ons om stappen te zetten naar radicale gelijkwaardigheid.”

Het verhaal van Kitty Jong op video: ‘Voor veel werkgevers is deeltijdwerk een goedkope vorm van arbeid’

Anneke Westerlaken: “Constant onderwaarderen van vrouwen, ook in de coronacrisis”

Anneke Westerlaken, in oktober nog lid van het Bestuur van het CNV en voorzitter van CNV Welzijn en CNV Internationaal, steekt meteen de hand in eigen boezem. “Wij hebben als CNV echt niet voorop gelopen, vind ik, rondom de emancipatie en de verbetering van de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt. En daar mogen we ons best wel voor schamen.”

Anneke was tot voorkort de enige vrouw in het CNV bestuur. Inmiddels is het 50-50. Dat heeft te maken met het beeld dat van mannen en vrouwen bestaat. “Er is nog heel veel mis met hoe mensen kijken naar leiderschap…Het constante onderwaarderen van vrouwen vond ik ook tijdens de coronacrisis heel schrijnend naar voren komen. Het zijn vooral vrouwen die in de cruciale beroepen werken, vaak op flexcontracten, vaak in kleine contracten.

Ook het CNV lobbyt wereldwijd tegen seksueel geweld op de werkvloer en voor ratificatie van ILO Verdrag 190[8].
Op bezoek bij een vakbond van vrouwen in Indonesië leerde Anneke dat deze vrouwen drie dagen rouwverlof na een miskraam hadden geregeld. “Dat hebben wij niet eens geregeld”![9]  Over zwangerschap en baby’s kun je het tegenwoordig wel hebben maar over de fase daarvoor en over de fase daarna, de overgang, dat is nog taboe.” Het CNV kijkt nu welke van dit soort thema’s vrouwen raken en wat ze daar kunnen doen.

Over de 30-urige werkweek[10] krijgt Anneke Westerlaken vaak te horen: er is al zoveel krapte op de arbeidsmarkt. “Maar in het primaire onderwijs is de gemiddelde arbeidsomvang 27 uur en in de zorg zo’n 24,5 uur.” Het is belangrijk om het gesprek te voeren over hoe thuis de taken worden verdeeld.  “…we hebben ook nog een enorm vergrijzingsvraagstuk en anders komen al die mantelzorgtaken neer op die vrouwen die vaak al heel zwaar werk hebben.” Net als de FNV, maakt ook het CNV zich sterk voor levensfaseverlof, voor de kinderopvang en voor ouderschapverlof, o.a. door in cao’s aanvulling van het partnerverlof tot 100% op te nemen.

Anneke eindigt met een mooie uitnodiging aan de FNV: “ik vind dat jij, Kitty, het fenomenaal doet met al deze thema’s bij de FNV, en het is ook aan ons als CNV, om een been bij te trekken en hier gewoon samen weer een nieuwe feministische golf te lanceren.” 

Het verhaal van Anneke Westerlaken op video: ‘Voorkom dat alle mantelzorgtaken terecht komen bij vrouwen’.

Annie van Wezel
December 2021

Annie van Wezel, auteur van dit drieluik

Dit is deel 3 van een uit een VHV-vriendenbijeenkomst voortgesproten drieluik. Daarmee proberen we recht te doen aan de rijke inhoud van die dag. Met kennis van zaken terugblikken, de stand van zaken opmaken, en vooruitkijken: het zit er allemaal in.
Deel 1: Morgen tolereren we niets meer!
Deel 2: Terugblik: resultaten en uitdagingen

Meer lezen over dit onderwerp op vakbondshistorie.nl

Videotips:

Belangrijke links:

Voetnoten:

[1] https://clara-wichmann.nl/nieuws/rechtszaak-over-rechtspositie-60-000-pgb-zorgverleners-en-andere-huishoudelijk-werkers/
[2] Ook wel femicide genoemd: https://nl.wikipedia.org/wiki/Femicide
[3] De Nederlandse regering bood op 27 november 2021 officieel excuses aan en er is een compensatieregeling
[4] FNV Congresresolutie 2017 – blz. 7: “Structureel verlies van werkgelegenheid, bijvoorbeeld als gevolg van robotisering en de transitie naar een duurzamere economie, moet worden opgevangen door herverdeling van arbeid en kapitaal. In de komende vier jaar streeft de FNV naar een werkweek van 32 uur met behoud van koopkracht en met volledige herbezetting.”
[5] ‘Jezelf’ zijn op je werk’-september 2021- Zie ook de FNV-website: ‘Jezelf kunnen zijn belangrijk voor werkgeluk  én behoud personeel’
[6] ILO Verdrag betreffende geweld en intimidatie, 2019 (nr. 190)
[7] Zie FNV website: ‘Diversiteit en inclusie hoort tot kern van vakbondswerk’
[8] Zie de website van CNV Internationaal: ‘Nog steeds hebben te veel vrouwen te maken met (seksuele) intimidatie op het werk’
[9]  Vgl. NRC Handelsblad 12 juli 2021
[10] Vgl. de CNV-website